" Từ điển từ và từ ngữ Việt Nam", mục chữ cái nào cũng có sai sót

Góp thêm tiếng nói vì sự trong sáng của tiếng Việt

  Hoàng Tuấn Công 

NQL: Giáo sư Nguyễn Lân là  thầy của nhiều đàn anh khả kính của bọ Lập.  Giáo sư đã qua đời mà mình cứ đem cuốn sách của giáo sư ra nói thật không đành. Nhưng đây không phải cuốn sách bình thường, nó là cuốn từ điển, quan trọng hơn nữa nó là cuốn từ điển từ và ngữ Việt Nam. Do đó, những sai sót của nó không thể không nhắc đến, cũng là để góp thêm tiếng nói vì sự trong sáng của tiếng Việt như tác giả Hoàng Tuấn Công đã nói chữ không có ý gì khác.

Từ điển từ và ngữ Việt Nam - tác giả GS Nguyễn Lân. Xuất bản lần đầu năm 2000, tái bản lần 1 năm 2006, 2.119 trang; tập hợp 51.700 từ và ngữ - Nhà xuất bản Tổng hợp TP Hồ Chí Minh.

Lời Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh (dịp tái bản lần thứ nhất) cho ta biết: “Sau khi cuốn sách ra mắt bạn đọc, Tác giả và Nhà xuất bản đã nhận được nhiều ý kiến hoan nghênh công trình này, đồng thời tác giả cũng đã kịp thời sửa chữa, bổ sung những chỗ còn sai sót của lần xuất bản đầu tiên trước khi qua đời 7/8/2003” và “… công trình này của GS Nguyễn Lân dù có cố gắng đến đâu vẫn không thể tránh khỏi sai sót, khiếm khuyết …và rất mong nhận được sự ủng hộ và chỉ giáo của quý bạn đọc gần xa”. Trong “Đôi lời tâm sự thay lời tựa” GS Nguyễn Lân viết: “Trong năm năm qua, mặc dầu tôi đã để toàn tâm toàn ý vào việc biên soạn bộ từ điển này gồm 51.700 từ và ngữ, nhưng vì tuổi cao, có thể có những sai sót, dám mong các độc giả sách này vui lòng chỉ bảo cho”.Với tinh thần xây dựng, chúng tôi xin đáp lời ngỏ ý của GS Nguyễn Lân và Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh về cuốn Từ điển từ và ngữ Việt Nam (tái bản lần thứ nhất đã được sửa chữa bổ sung của tác giả).

Để bạn đọc tiện theo dõi, chúng tôi xin được lược trích một phần nhỏ những sai sót theo mục chữ cái (từ A đến Y) của Từ điển từ và ngữ Việt Nam của GS Nguyễn Lân:

A

A hành ác nghiệp (A: dựa theo; hành: làm; ác: ác; nghiệp: kiếp trước) Nói người độc ác hành hạ người khác:Người mẹ chồng a hành ác nghiệp.

Không đúng ! Thứ nhất: nghiệp không phải là kiếp trước. Phật học từ điển (Đoàn Trung Còn) giải nghĩa “ác nghiệp: nghiệp dữ. Những sự tạo tác dữ mà mình đã gây ra từ những đời trước hoặc trong đời nầy (….) Ác nghiệp là nhơn duyên, còn cảnh khổ đời này và cành khổ đời sau là quả báo”. Hán Việt tự điển của Thiều Chửu giải nghĩa chữ “nghiệp”: “Cái nhân, như: nghiệp chướng 業障 - nhân ác làm chướng ngại”. Như thế, “nghiệp” đây không phải là “kiếp trước” mà là cái nhân. Có “ác nghiệp” (nhân ác) và “thiện nghiệp” (nhân lành). Có thể hiểu là hành vi, việc làm của người ta nó giống như hạt giống, trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu. Mặt khác,“a” ở đây không phải “dựa theo” mà nghĩa là hùa theo.“A hành” là hùa theo người khác. A hành ác nghiệp là hùa theo người khác để làm điều ác chứ không phải “nói người độc ác hành hạ người khác” như cách giải thích của GS.

   Á nguyên (Á: sau một bậc; nguyên: bắt đầu) Như á khôi.

“Nguyên” ở đây là đứng đầu chứ không phải là “bắt đầu”. Mục từ “á nguyên”được tác giả chú “như á khôi”. Mà chữ “khôi” ở ngay trang trước đã được chính soạn giả chú nghĩa là “đứng đầu” đấy thôi.

Ái nam, ái nữ. Có cả hai bộ phận sinh dục ngoài của nam và nữ.

Nếu theo cách mô tả của GS Nguyễn Lân có lẽ đây là một ca sinh đôi có “cả hai bộ phận sinh dục ngoài” của một người nam và một người nữ nhưng chung một cơ thể chăng ? Theo Việt Nam tự điển của Hội Khai Trí Tiến Đức “Ái nam. Tiếng gọi đàn ông hay đàn bà không đủ bộ phận sinh dục. Có khi gọi ái nam, ái nữ, cũng là người bán nam, bán nữ”. Từ điển tiếng Việt của nhóm Hoàng Phê giải nghĩa: “Ái nam, ái nữ. Có bộ phận sinh dục ngoài không giống của nam, cũng không giốngcủa nữ”. Như vậy cách “hình dung” về bộ phận sinh dục người ái nam, ái nữ của soạn giả không đúng và nghe thật đáng sợ !

Anh hùng nhất khoảnh (khoảnh: thời gian ngắn) Nói người tự cho mình là hơn cả mọi người trong một thời gian: Ở bến xe có tên lưu manh tự mình cho là anh hùng nhất khoảnh.

Chữ “khoảnh” trong câu thành ngữ gốc Hán này tự dạng là (頃), có nhiều nghĩa: khoảng ruộng 100 mẫu; thoáng chốc, khoảnh khắc... Ở đây, khoảnh (nghĩa đen = khoảng rộng100 mẫu) được hiểu là một vùng, một địa phận, khu vực (chỉ không gian) chứ không phải khoảnh khắc (chỉ thời gian) như GS lầm tưởng. Thành ngữ nói kẻ chỉ (dám) xưng hùng, xưng bá, làm mưa làm gió trong một khu vực nhất định. Cái “bến xe” mà tên lưu manh tự xưng anh hùng trong câu dẫn chứng của GS chính là“nhất khoảnh” (chỉ không gian) đấy thôi.

  

Ă

Ăn lông ở lỗ (ở lỗ tức là cởi truồng) Nói cuộc sống của người nguyên thuỷ.

Thực ra “lỗ” đây có nghĩa là hang hốc, hang động. Ý nói chuyện ăn và ở, chứ không nói chuyện ăn và mặc: ăn thì ăn sống nuốt tươi (còn cả lông của thịt thú rừng) ở thì chưa có nhà cửa mà ở lỗ (hang động).

Ăn ít ngon nhiều. Nói một món ăn chỉ cần ăn ít cũng đã thấy ngon: món tôm này ăn ít ngon nhiều.

Sai sót này cũng thuộc dạng được “copy” từ cuốn Từ điển thành ngữ, tục ngữ Việt Nam sang mà chúng tôi đã nói đến trong bài “Những sai lầm mang tính hệ thống của Từ điển thành ngữ, tục ngữ Việt Nam”.

Â

Âm phủ (âm: chết; phủ: dinh thự) Chỗ người chết ở theo mê tín.

Sai ! Ở đây "âm" là thế giới của người chết chứ không phải “chết”, “phủ” là làcõi chứ không phải “dinh thự”.

Âm sắc (âm: tiếng; sắc: màu) Tính chất khác nhau giữa hai âm cùng độ cao và độ to hơn: Âm sắc của hai nhạc cụ khác nhau.

Thực ra “sắc” đây nghĩa là sắc thái, tính chất chứ không phải là “màu”, cho dù hai nghĩa đều xuất phát từ chữ sắc có cùng tự dạng là (色).

Âm vị (âm: tiếng; vị: nói) Đơn vị ngữ âm nhỏ nhất có tác dụng phân biệt ý nghĩa của từ.

Thực ra "vị" đây có nghĩa là đơn vị, tự dạng là (位) chứ không phải tự dạng vị(謂) là nói (bảo). Chính soạn giả đã giảng “âm vị” là “đơn vị ngữ âm nhỏ nhất...” cơ mà ?

Ân trạch (ân: ơn; trạch: ân huệ) Ơn huệ thấm nhuần (Ân trạch của Hồ Chủ tịch đối với nhân dân).

Thực ra “trạch” (澤) đây là thấm ướt chứ không phải là "ân huệ". Thế nên Thiều Chửu mới giải thích “Ân trạch: làm sự lợi ích (ân đức thấm tới mọi người)” và Giáo sư mới giảng thành "Ơn huệ thấm nhuần" chứ ?

B

Bạch hổ. Con cọp trắng vẽ trong các tranh tôn giáo.

Giải thích như vậy là phiến diện. Bởi cọp trắng không chỉ xuất hiện trong tranh thờ mà nó còn là con vật có thật, sống hoang dã. Theo Bách khoa toàn thư mở “Hổ trắng hay Bạch hổ là hổ với một gen lặn tạo ra những màu sắc nhạt. Một đặc tính di truyền làm cho các sọc của hổ rất nhạt; trắng”. Ấy là chưa nói việc soạn giả bỏ quên Bạch Hổ với tư cách địa danh nổi tiếng - một mỏ dầu lớn ngoài khơi thuộc vùng biển Vũng Tàu nước ta.

Bát dật (bát: tám; dật: yên vui) Lối múa xưa, có tám hàng, mỗi hàng tám người: Múa bát dật trong cung điện.

Đội múa có tới 64 người tham gia quả là vui thật. Mà có yên thì mới vui, mới bày đặt ra chuyện múa may...Nghe thật có lý ! Thế nhưng “dật” (佾) ở đây không phải là “yên vui”mà có nghĩa là hàng. Không biết chữ "dật" với nghĩa "yên vui" có tự dạng như thế nào và soạn giả căn cứ vào sách nào ? Hán Việt tự điển của Thiều Chửu cho biết: "Dật 佾 : Hàng dật. Trong lễ định vua Thiên tử được bắt sáu mươi tư người múa bài hát, mỗi hàng tám người gọi là múa bát dật". Chính soạn giả đã thừa nhận“bát dật” là “Lối múa xưa, có támhàng, mỗi hàng tám người” đấy thôi.

Bắc thần (bắc: phương bắc; thần: tinh thần) Ngôi sao sáng nhất trong chùm sao tiểu hùng tinh, giúp người ta xác định hướng chính bắc.

Sai nghiêm trọng. Chữ thần (辰) ở đây chỉ chung mặt trời, trăng, sao. Ví dụ “Vi chính dĩ đức, thí như Bắc thần, cư kỳ sở nhi chúng tinh củng chi:為政以德,譬如北辰,居其所而眾星拱.Nghĩalà: Dùng đạo đức để giải quyết việc nước thì cũng ví như ngôi sao Bắc cực, ở yên một chỗ mà các ngôi sao khác đều chầu về (Luận ngữ - Vi chính). Chữ thần (辰) này khi đọc là thìn lại có nghĩa là rồng - chi thứ năm trongthập nhị chi. Còn chữ thần trong tinh thần có tự dạng là (神), không liên quan gì đếnbắc thần (北辰). Ở đây chữ thần (辰) phải có nghĩa là trăng sao thì “bắc thần” mới nghĩa là "ngôi sao sáng nhất" thuộc chùm tiểu hùng tinh ở phía Bắc như chính GS Nguyễn Lân đã giảng chứ ? Nếu "thần" là “tinh thần” thì "bắc thần" lại nghĩa là "tinh thần phương Bắc" hay phương nào đó rồi !

Bất chắc. Không chắc nhưng có thể cũng sẽ diễn ra:Phòng khi bất chắc dụng binh (Tú-mỡ)

Người Việt chỉ nói không chắc chứ không dùng kết hợp từ: bất (không) + chắc (chắc chắn) = không chắc. Hơn nữa, soạn giả đã lẫn lộn giữa bất chắc (từ do tự GS Nguyễn Lân nghĩ ra) có nghĩa không chắc và bất trắc với nghĩa không lường đượctrong câu thơ của Tú Mỡ. Sai sót này xuất phát từ lỗi phát âm không phân biệt “ch”và “tr” dẫn đến lỗi chính tả, và cuối cùng là lỗi từ vựng của chính người làm từ điển.

Bón đón đòng. Bón phân cho lúa khi sắp trổ bông: Kịp thời bón đón đòng nên năng suất cao.

Đã gọi là “bón đón đòng” có nghĩa phải bón khi lúa mới bắt đầu giai đoạn hình thành đòng chứ ? Sao lại bón vào lúc lúa sắp trổ bông ?

Bong bong. Tả tiếng kêu nhỏ và thanh: Sóng dồn mặt nước vỗ bong bong (HXHương)

Câu thơ của Hồ Xuân Hương mà GS trích dẫn ở trong bài “Kẽm Trống”: “Gió đập cành cây khua lắc cắc, Sóng dồn mặt nước vỗ long bong”. Thơ Hồ Xuân Hương thường có nhiều dị bản. Tuy nhiên trong trường hợp này GS Nguyễn Lân đã trích dẫn sai: “vỗ long bong” thành “vỗ bong bong”. Ở câu trên là “khua lắc cắc” chứ đâu phải “khua cắc cắc” ? Hơn nữa phải là từ “long bong” mới tinh tế và phù hợp với âm thanh rất khó tả của nước dội vào Kẽm Trống. Nó khác hẳn với tiếng kêu "bong bong" khô cứng phát ra từ chiếc trống bỏi (muỗi).

Bồ đề (bồ: tên cây; đề: nêu lên) (Chữ Phạn bodhi có nghĩa là giác ngộ, đồng thời chỉ cây bồ đề  mà Thích Ca ngồi dưới gốc trước khi giác ngộ) đạo Phật.

Đây chỉ là từ phiên âm (từ chữ Phạn bodhi như chính soạn giả đã thừa nhận). Do đó “bồ" và "đề” khi tách ra tuy có chữ mà không có nghĩa. Việc giải nghĩa tách riêng từng từ trong hai từ này là việc làm...vô nghĩa.

C

Cá mè. (...) Phú ông xin đổi một xâu cá mè (ca dao)

Trích dẫn sai. Ca dao nói Phú ông xin đổi ao sâu cá mè, không phải “một xâu cá mè”. Cái "ao sâu" nuôi thả đầy cá mè xưa kia quý giá lắm (cũng như trâu bò, gỗ lim...trong câu ca dao vậy). Nếu chỉ là "một xâu cá mè" như GS viết thì Bờm đâu đến nỗi “bờm” lắm đâu ?

Cá ngựa. Loài cá biển nhỏ, đầu dài, lưng cong, đuôi nhỏ.

Có một đặc điểm rất quan trọng làm nên tên gọi của con cá ngựa không được GS đề cập: đầu giống đầu ngựa. Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) mô tả như sau: “Cá biển, đầu giống đầu ngựa, thân dài, nhiều đốt, đuôi thon nhỏ và cong, có thể dùng làm thuốc”. Và thực tế (cũng như Hoàng Phê đã mô tả), phần cong của con cá ngựa là đuôi chứ không phải "lưng cong" (như GS Nguyễn Lân viết). Ngoài ra, so với Hoàng Phê, “cá ngựa” của GS Nguyễn Lân thiếu hẳn 2 nghĩa thông dụng: “Cá ngựa. Đánh cuộc ăn tiền trong các cuộc đua ngựa” và “Cá ngựa. Trò chơi súc sắc tính điểm để chạy thi quân ngựa gỗ. Chơi cá ngựa”.

Cá nóc. Cá nước ngọt thân tròn và ngắn.Cá nóc đuổi bắt cá con.

Sai nghiêm trọng. Cá nóc là cá nước mặn (cá biển) chứ không phải cá nước ngọt.Từ điển Bách khoa nông nghiệp cho biết "Cá nóc (Tetraodontiformes) bộ cá xương, chủ yếu sống gần bờ biển nhiệt đới và cận nhiệt đới". Mặt khác từ điển thiếu một thông tin quan trọng và bổ ích: cá nóc rất độc, có thể gây chết người khi ăn. Nếu am hiểu, người làm từ điển có thể thay thế ví dụ vô bổ "Cá nóc đuổi bắt cá con" bằng ví dụ: Ăn cá nóc có thể bị ngộc độc gây chết người. Qua đó, người sử dụng từ điển có thêm thông tin cơ bản, hữu ích về loài cá "giết người" này.

Cao lương mỹ vị (mĩ: đẹp; vị: hương vị)

“Mỹ” ở đây không phải là đẹp mà là ngon. Như “mỹ tửu” = rượu ngon. Trong bài thơ “Nhị vật” nói về việc bỏ thuốc lá và rượu, Bác Hồ viết: “Mộng lý hấp yên, ngậtmỹ tửu, Tỉnh lai cánh phấn chấn tinh thần” (Trong mơ thấy hút thuốc lá, uống rượu ngon, Tỉnh dậy càng thêm phấn chấn tinh thần).“Mỹ tửu” ở đây chính là rượu ngon.

 Cao minh (minh: sáng) Sáng suốt hơn người.

Chính xác hơn, “cao minh” là người có học rộng.

Cầm cương nảy mực (Cầm cương ngựa và nảy mực lên mặt gỗ để cưa). Điều khiển và chỉ dẫn những người dưới quyền làm theo:Trong những năm Hồ Chủ tịch cầm cương nảy mực.

Nhầm lẫn. Cầm cân chứ không phải “cầm cương”. Có lẽ GS cho rằng người cầm cương điều khiển để con ngựa rẽ theo ý muốn, còn người nảy mực nảy lên mặt gỗ để chỉ dẫn thợ mộc cứ thế làm theo ? Thế nhưng người ta dùng chiếc cân để so sánh với công lý, và nảy mực tàu được ví với cách làm thẳng thắn, khách quan, không thiên, không lệch (có câu Thẳng mực tàu làm đau lòng gỗ là vậy). Hai vế của thành ngữ đều nói về sự thẳng thắn, công bằng, không thiên, không lệch, chứ không phải nói về sự dẫn đường chỉ lối. Cũng nên lưu ý soạn giả: người ta chỉ nảy mực lên mặt gỗ để xẻ(dọc) cho thẳng. Còn "cưa" (ngang) không ai nảy mực làm gì.

Câu lạc bộ (Câu: đều; lạc: vui; bộ: bộ phận - Do từ Anh club phiên âm ra tiếng Trung Quốc.

Chiêu mộ₁ (Chiêu: sáng; mộ buổi chiều) sáng và chiều: Ba hồi chiêu mộ chuông gầm sóng (HXHương).

Viết sai chính tả “triêu” thành “chiêu”. Chữ “triêu” (朝) mới có nghĩa là buổi sáng. Còn “chiêu” (招) lại có nghĩa là vời, vẫy, tuyển mộ. Chiêu (招) mới chính là chữ có nghĩa như GS đã giảng trong mục Chiêu mộ₂ (Chiêu: vời tới; mộ: cầu tìm).Tuy nhiên, việc đặt chiêu mộ₁ và chiêu mộ₂ là sai.Vì cách trình bày này chỉ đúng khi cảtriêu và mộ đều là những cặp từ cùng tự dạng, đồng âm nhưng dị nghĩa. Cuối cùng và tất nhiên, phải trả lại cho câu thơ của Hồ Xuân Hương là "Ba hồi triêu mộ..."

Choe choét Nói tiếng cười không nghiêm chỉnh:Mấy cô thiếu nữ cười đùa choe choét.

Người ta không dùng từ “choe choét” để ví với tiếng cười của bất cứ ai, ở bất cứ cấp độ nào. GS nhầm với kiểu cười toe toét chăng ?

Chơi gái. Có quan hệ sinh lý với phụ nữ (thông tục): Hắn có học hành gì đâu, chỉ nghĩ đến chuyện chơi gái mà thôi.

 “Gái” ở đây không thể hiểu là “phụ nữ” nói chung mà là hạng gái điếm, kỹ nữ(mà gần đây còn gọi bớp, ca ve, gái gọi, gái bao, v.v...) Còn “quan hệ sinh lý” là nói nhu cầu chính đáng của đời sống tình dục và hàm chứa hoạt động duy trì nòi giống của con người; trong khi từ “chơi gái” lại nói về kiểu chơi bời trác táng, thiên về trải nghiệm nhục dục, thỏa mãn xác thịt, không được xem là tình dục có ý thức của con người. Chính câu ví dụ về cách dùng từ “chơi gái” của Giáo sư: “Hắn có học hành gì đâu, chỉ nghĩ đến chuyện chơi gái mà thôi” đã nói lên cái nghĩa chẳng tốt đẹp gì của từ này. Kẻ đi “chơi gái” thì phải có “gái chơi”. Thế nên, gái điếm, kỹ nữ còn được gọi là “gái làng chơi”là vậy.

Chu niên (H chu: đầy đủ; niên: năm) Đủ số năm đã qua:Kỷ niệm đệ ngũ chuniên ngày giải phóng.

Chu (周) không phải là “đầy đủ” mà là tròn.Chu niên (周年)nghĩa là năm tròn, năm chẵn. Ví dụ thập lục chu niên = tròn 60 năm. Hoặc ngũ chu niên = tròn 5 năm (cách tính năm đủ ngày, đủ tháng). Ví dụ năm 2010 Việt Nam - Trung Quốc kỳ niệm tròn 60 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao, dòng chữ bằng Trung văn viết (tham khảo tư liệu ảnh trên VOV): 慶祝越-中建交六十周年 Khánh chúc Việt - Trung kiến giao lục thập chu niên (18/01/1950 - 18/01/2010).  Nghĩa là: Chúc mừng Việt-Trung tròn 60 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Còn khi nói đệ thập lục niên =năm thứ 60 tức mới chỉ bước sang năm 2010 chứ chưa tròn (chưa đến ngày 18/01/2010). Không ai đã “đệ” rồi còn dùng “chu”. Giống như tròn 10 tuổi khác vớituổi thứ 10. Và không ai nói tròn thứ 10 tuổi.

Chung kiếp (chung: cuối cùng; kiếp: thời vận) Cuối đời: đến chung kiếp vẫn còn giữ tròn được nhân phẩm.

GS lại phát âm sai dẫn đến viết sai chính tả và đưa ra một kết hợp từ hoàn toàn xa lạ và mâu thuẫn. Nếu "kiếp" = "thời vận" như cách giảng của soạn giả thì "chung kiếp"phải hiểu là thời vận cuối cùng, sao lại có nghĩa là "cuối đời" ? Mặt khác, chỉ có khái niệm trung kiếp (中劫), không có “chung kiếp” (vần tr, không phải vần ch).“Kiếp” ở đây không phải là "thời vận" mà là số kiếp, đời kiếp, tiếng Phạm là kiếp ba (劫 波). Theo Phật học từ điển (Đoàn Trung còn): "Trung kiếp: Thường thì kêu kiếp, tức là trung kiếp (kiếp vừa vừa). Một trung kiếp có 20 tiểu kiếp, tính ra có 336.000.000 năm".

Chung lưng đấu cật (Cật là chỗ thắt lưng)

Giáo sư sai rồi ! Cật là toàn bộ phía sau lưng chứ không phải là "thắt lưng".

Chung thân (chung: trọn vẹn; thân: thân mình) Suốt đời.

Chữ thân (身)có nhiều nghĩa như: thân mình, bản thân, gốc cây, tuổi, đời... Ở đây, thân không phải là “thân mình” mà là đời. "Chung thân"  là hết đời, như “tiền thân 前身 đời trước” (Hán Việt tự điển-Thiều Chửu).

Chuyên đề (đề: đưa ra)

Nhầm lẫn. Chữ đề trong chuyên đề (專題)là đề mục, luận đề chứ không phải đề nghĩa là “đưa ra”. Chữ đề này có bộ hiệt (頁) tự dạng là (題-đề). Còn chữ đề nghĩa là“đưa ra” có bộ thủ (扌) tự dạng là (提).

 Chuyên gia (gia: nhà)

Không đúng ! Mặc dù đều có tự dạng là 家,nhưng chữ gia trong chuyên gia (專家)lại không có nghĩa là nhà. Hán Việt tự điển của Thiều Chửu giải nghĩa thứ 4 của chữ gia: “Có cái học vấn giỏi riêng về một môn gọi là gia. Như văn học gia 文學家, nhà văn học, chính trị gia 政治家 nhà chính trị, v.v...” Như vậy “gia” ở đây được hiểu là người (có học vấn, tài năng chuyên sâu).

Chuyển khẩu (...) Sang nước khác:nhiều người Việt Nam đã chuyển khẩu từ Pháp về nước.

Thật khó tin cách giải nghĩa sai hoàn toàn này lại nằm trong một cuốn từ điển có tên Từ điển từ và ngữ Việt Nam. Thứ nhất, ta vẫn nói chuyển khẩu từ địa bàn này sang địa bàn khác, từ tỉnh này này sang tỉnh khác mà không cần phải “sang nước khác”mới gọi là “chuyển khẩu”. Thứ hai, nhập khẩu hay chuyển khẩu là cách quản lý hành chính nội địa của riêng Việt Nam, chỉ áp dụng trên lãnh thổ Việt Nam.Theo Bách khoa toàn thư mở: “Hệ thống hộ khẩu hiện nay chỉ tồn tại ở 3 nước: Trung Quốc, Bắc Triều Tiên và Việt Nam”. Tuy nhiên cách quản lý, các chế độ liên quan đến hộ khẩu của mỗi nước khác nhau. Nếu có việc đi lại trong phạm vi ba nước nói trên cũng không thể gọi là chuyển khẩu được.Việc “đi sang nước khác” được gọi là xuất cảnh,nhập cảnh (cảnh 境 đây có nghĩa là biên giới, bờ cõi). Việc xuất cảnh, nhập cảnh phải đáp ứng một số thủ tục hải quan theo quy định giữa hai nhà nước. Ví dụ của Giáo sư:“nhiều người Việt Nam đã chuyển khẩu từ Pháp về nước” có lẽ ý chỉ Việt kiều Pháp hồi hương và sinh sống lâu dài ở Việt Nam chăng ? Để làm được việc này, Việt kiều sẽ thực hiện một số thủ tục theo quy định của pháp luật Việt Nam. Nhưng dứt khoát không thể gọi là “chuyển khẩu”.

Cử tọa (cử: cất lên; tọa: ngồi) Tất cả những người dự một buổi họp:Lời tuyên bố đó khiến cử tọa vỗ tay như pháo nổ.

Ở đây Giáo sư giảng sai nghĩa của cả hai từ "cử" và "tọa". Cho dù đều có tự dạng là舉, nhưng chữ “cử” trong cử tọa nghĩa là hết thảy, tất cả chứ không phải là “cất lên”. Ví như cử quốc = cả nước (Hán Việt tự điển - Thiều Chửu) Hán Việt tự điển-Trần Văn Chánh giải nghĩa chữ "cử": "Cả, khắp, tất cả đều, mọi, hết thảy mọi người: 舉座 Tất cả những người dự họp; 舉國歡騰 Khắp nước tưng bừng". Thứ hai, chữ "tọa" (座) đây là chỗ ngồi chứ không phải chữ "tọa" (坐) là "ngồi".

Cước sắc (cước: cuối cùng; sắc: lệnh vua). Phẩm hàm (cũ) Người có cước sắc ở trong làng.

Sai ! Cước sắc (腳色) có nghĩa là “Nhân vật, vai (trong tuồng kịch, phim ảnh)”(Hán Việt tự điển-Trần Văn Chánh). Soạn giả nhầm với từ chức sắc chăng ?

Cười đứt ruột Cười nhiều quá, không thể nhịn được.

Cười rũ ra, cười bò ra cũng có thể gọi là "cười nhiều quá, không thể nhịn được" chứ ? Chính xác "cười đứt ruột" phải được giảng là: cười đến mức đau cả bụng, ruột thắt lại từng cơn, tưởng có thể “đứt” ruột đi được.

D

Dáng vóc. Thân hình khỏe mạnh.

Sai ! "Dáng vóc” là chỉ ngoại hình cao thấp, gầy, béo. Ai cũng có dáng vóc của người đó, không cứ gì người khỏe mạnh.

Dao sắc chẳng chặt được chuôi. ý nói: dù sao cũng không thể làm hại người thân thích với mình.

Sai ! Cái chuôi là bộ phận của chính con dao chứ không phải là “người thân thích”hay họ hàng của nó. Theo nghĩa đen: con dao dù sắc đến mấy cũng không thể chặt, gọt được cái chuôi của chính nó. Nghĩa bóng: người tài giỏi về phương thuật nào đó thường không tự áp dụng cho chính mình được. Ví như anh thợ cắt tóc chẳng thể cắt cho mình. Bác sĩ giỏi thường không chữa bệnh được cho chính mình.

Dễ dò rốn bể khôn lường đáy sông. Việc khó khăn thì hiểu được, việc dễ dàng thì không lường được.

Phải hiểu “dễ” ở đây không phải “dễ dàng” (ngược lại với khó) mà nghĩa là “liệu có thể” “khó có thể”, “chưa chắc”. Truyện Kiều: “Một người dễ có mấy thân”, “Đàn bà dễ có mấy tay” Đào Duy Anh giải thích nghĩa chữ “dễ” trong văn cảnh này là“Chẳng dễ, khó có thể, khó lòng, có dễ đâu”. Ở đây “dễ” và “khôn” trong câu Dễ dò rốn bể khôn lường đáy sông đều có nghĩa là “khó” cả: Dễ gì dò được rốn bể, khó có thể lường được đáy sông. Đây là lỗi mà GS Nguyễn Lân từng mắc (trong Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Nam) khi giảng câu “Sắc nanh, chuột dễ cắn được cổ mèo” làDù là kẻ thù nguy hiểm thế nào nếu mình có mưu mẹo, có phương tiện thì mình cũng thắng. Trong khi câu tục ngữ phải được hiểu nghĩa đen là: Dù nanh có sắc nhưng chuột cũng khó có thể cắn được cổ mèo.

Đ

Đắc ý (ý: ý nghĩa).

Sai ! “ý” ở đây là ý nguyện.“Đắc ý” là được như ý nguyện chứ không phải được như ý nghĩa.

Đăng khoa (đăng: ghi tên; khoa: khoa cử).

Kế thế đăng khoa (đăng: trèo lên).

Thực ra chữ “đăng” trong hai trường hợp trên đều có nghĩa giống nhau: ghi danh khoa cử. Việc giải nghĩa một “đăng” là ghi tên, một “đăng” là trèo lên trong hai mục từ trên là "tiền hậu bất nhất".

Đèn huỳnh quang (Huỳnh: đom đóm; quang: ánh sáng).

Chữ “huỳnh” đây chính là cách đọc trệch của chữ Hoàng do kiêng húy (chúa Nguyễn Hoàng). Chữ hoàng 煌 (bộ hỏa) nghĩa là sáng sủa, sáng rực (ví dụ như huy hoàng 輝 煌). Còn chữ "huỳnh" (hoàng) với nghĩa đom đóm lại có tự dạng là 螢 (bộ trùng). Không ai mượn hình ảnh ánh sáng lập lòe của con đom đóm để đặt tên cho bóng đèn điện cả. GS suy diễn ánh sáng trắng của đèn huỳnh quang giống ánh sángtrắng xanh của con đom đóm, nên cho rằng chữ “huỳnh” này có nghĩa là “đom đóm”chăng ?

Đĩ đực Từ dùng để chỉ bọn đàn ông lẳng lơ.

Ngày trước có từ “đĩ trai” chỉ loại đàn ông làm dáng, hay ve vãn đàn bà, con gái. Gần đây,“đĩ đực”chỉ hạng đàn ông đi bán dâm (mại dâm nam). Khái niệm “lẳng lơ” là “đặc quyền” dùng cho nữ giới.

Đoản văn. Thể văn gọn gàng.

Chữ "đoản" ở đây có nghĩa là ngắn. Chỉ có văn phong gọn gàng, câu văn gọn gàng. Không có “thể văn gọn gàng”. Nói chính xác đoản văn là thể loại văn ngắn.

Đón người cửa trước, rước người cửa sau. Nói kẻ chuyên nghề mại dâm: Công an săn lùng những kẻ đón người kẻ trước rước người kẻ sau.

Đúng ra là “Đưa người cửa trước, rước người cửa sau”. Nếu cửa trước cũngđón, cửa sau cũng rước thì “mại” sao cho kịp ?

Đông phong. Gió từ phương đông thổi tới.

“Đông phong” không đơn giản chỉ là “gió từ phương đông thổi tới” mà nó còn được hiểu là gió xuân, vì hướng đông ứng với hành mộc - mùa xuân. Gió đông cũng gọi là gió xuân. (Đào hoa y cựu tiếu đông phong - Thôi Hiệu). Giống như phương tây ứng với mùa thu nên gió tây còn được gọi là gió thu vậy.

Đồng điếu. Đồng nguyên chất màu đỏ.

Thực ra “đồng điếu” là đồng hợp kim chứ không phải đồng nguyên chất. Đây cũng là cái sai từng được GS Nguyễn Lân giảng trong “Từ điển thanh ngữ tục ngữ Việt Nam”.

Đồng ruộng. Nông thôn nói chung: Trở lại đồng ruộng xí nghiệp, công trường (PVĐồng)

“Nông thôn nói chung” có nghĩa rộng hơn“đồng ruộng” nhiều. Nó bao gồm cả cảnh quan, đường sá, ruộng đồng, làng mạc....Trong khi ruộng đồng chỉ là khu ruộng, mảnh đất phục vụ cho việc cấy cày, trồng trọt mà thôi. Giống như "xí nghiệp, công trường" không phải "thành thị nói chung" mà là nơi làm việc của công nhân.

Động cỡn. Nói phụ nữ có đòi hỏi về tình dục.

Thực ra từ “động cỡn” vốn nói biểu hiện sinh lý bị kích thích ở thời kỳ động dục (thường là) của trâu bò. Chúng hay có động tác nhảy cỡn lên hoặc nô dỡn rất bất thường với nhau. Sau đó, từ “động cỡn” dùng để mắng chửi vỗ mặt những người đàn bà có hành động, cử chỉ, lời nói  giống như hiểu hiện “động cỡn” vậy. Ví dụ: Đồ động cỡn ! ; Động cỡn hay sao mà...! Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê giải nghĩa động cỡn: “(loài thú) có những động tác biểu hiện đòi hỏi sinh lý bị kích thích mạnh khi có đòi hỏi về tính dục. Lợn động cỡn. Đồ động cỡn (tiếng mắng thông tục)”.

 Nếu như GS Nguyễn Lân giải nghĩa "động cỡn" như trên là đúng thì phụ nữ phát triển sinh lý bình thường ai mà không “động cỡn” ? Cũng giống như mục chữ cái C, từ“Chơi gái” được giải thích là “có quan hệ sinh lý với phụ nữ” thì đàn ông mấy người không “chơi gái” ?

Mức độ đúng sai của trường hợp này xin giành sự nhận xét cho độc giả là chị em phụ nữ.

E

Én Loài chim nhảy, đuôi chẻ…

Môi trường kiếm ăn của chim én là bầu trời. Chúng bay qua, bay lại chấp chới (như con thoi dệt vải) để bắt muỗi, côn trùng. Bởi vậy, chim én là loài chim bay, đậu cành, không đậu trên mặt đất (do đuôi dài, chân ngắn và mặt đất không phải môi trường kiếm ăn của én). Nói gì đến chuyện én là loài chim nhảy ?

Eo éo. Tiếng kêu, tiếng gọi từ xa.

Đúng ra là tiếng kêu, tiếng gọi nghe không rõ, vọng lại từ xa, gây cảm giác  khó chịu.

Ê

Ếch ngồi đáy giếng Than phiền là ở một vị trí không hiểu gì ở chung quanh: Tôi ở đây như ếch ngồi đánh giếng, hiểu sao được tình thế đổi thay.

Thực ra tục ngữ được dùng phổ biến với nghĩa: kẻ có hiểu biết hạn chế, nông cạn nhưng lại lầm tưởng ta đây thông thái.

Ếch vồ hoa dâm bụt (Ếch không ăn được hoa dân bụt) Chê kẻ làm việc hão huyền: Tin sao được cái kẻ ếch vồ hoa dâm bụt ấy.

Tục ngữ không có ý nói ếch ăn được hay không ăn được hoa dâm bụt. Mà hoa dâm bụt thường được trồng ở bờ ao. Khi hoa nở, ong bướm, côn trùng đến hút nhụy, ếch ta ngồi ngóng lên thèm thuồng, định thực hiện cú vồ ngoạn mục để đớp gọn con mồi. Ai dè lực bất tòng tâm, cú nhảy chỉ vồ trúng cái hoa dâm bụt mà thôi. Nghĩa bóng: chế giễu kẻ vụng về làm hỏng việc lớn.

G

Gà đồng. Từ dùng đùa để chỉ con ếch.

Con ếch có một số tên chữ như: thanh oa, thanh kê, thủy kê, điền kê. Từ “gà đồng” dịch từ chữ Hán điền kê 田雞 - tên gọi con ếch (hiện vẫn dùng phổ thông của người Trung Quốc).

Gà què ăn quẩn cối xay. Chê kẻ không có tài năng gì lại kiếm chuyện gây gổ với người chung quanh.

“Chê kẻ không có tài năng gì” thì đúng. Nhưng gán cho kẻ thất thế “an phận thủ thường” kia cái tội “kiếm chuyện, gây gổ với người chung quanh” quả là oan cho nó quá ! Có lẽ theo Giáo sư, cái chân què chính là bằng chứng về “tiền sự” kiếm chuyện gây gổ của con gà chăng ?

Gối vụ nói nhà nông làm lấn sang vụ sau, trong khi chưa xong hẳn vụ này.Nông dân phải gối vụ để tăng sản lượng.

Phải hiểu ngược lại: vụ sau gối vào vụ trước mới đúng. Nghĩa là khi vụ trước chưa xong thì đã triển khai vụ sau. Như chuẩn bị cây giống, phân bón, nhân lực để khi vụ trước vừa xong thì gối ngay vào. Ví như để trồng ngô đông trên đất hai lúa, người ta gieo sẵn hạt ngô vào bầu trước khi trồng tới hàng tuần. Đến vụ gặt mùa, thu hoạch lúa phía trước, cày ngay đất phía sau, rải phân bón đã chuẩn bị sẵn đầu bờ ruộng và đưa bầu ngô ra trồng (Sáng lúa, chiều ngô). Như thế cây ngô đông đã gối lên vụ trước được tới cả chục ngày (mà tục ngữ có câu “Hơn một ngày hay một đường”). Nếu nói vụ trước“lấn sang vụ sau” có nghĩa thời gian của vụ trước bị kéo dài, gây ảnh hưởng đến kế hoạch triển khai vụ sau, sao gọi là “gối vụ” được ?

H

Hành quyết. ( Quyết: phán xử).

Chuyện “phán xử” chỉ diễn ra ở pháp đình. Khi đã ra tới pháp trường với hai từ“hành quyết” rồi làm gì còn chuyện phán với xét nữa ? Thực ra chữ “quyết” ở đây có nghĩa là xử chém.“Hành quyết” là thực hiện việc xử chém.

Hiệp thương (hiệp: giúp đỡ; thương: bàn luận)

Chữ hiệp 協 cũng có nghĩa là giúp đỡ. Nhưng “hiệp” ở đây = hòa hợp mới đúng.Hán Việt tự điển của Thiều Chửu: “Hiệp: Hoà hợp, như đồng tâm hiệp lực 同心協力, hiệp thương 協商 cùng bàn để định lấy một phép nhất định”.

Hiếu đạo (đạo: con đường)

Không đúng. Tuy cùng có tự dạng là 道 nhưng đạo trong "hiếu đạo" không thể chọn nghĩa là "con đường" mà phải là đạo lý.

Hiếu đễ (Hiếu: lòng hiếu; đễ: yêu quý anh em) Kính yêu cha mẹ và hòa thuận với anh em.

Thực ra “đễ” là cách ứng xử của người dưới đối với người trên (cụ thể là của em đối với anh) chứ không phải chỉ chung anh em với nhau. Xin trích dẫn “Đễ: Thuận, biết đạo xử với anh gọi là đễ” (Hán Việt tự điển-Thiều Chửu) ; “Đễ: kính mến anh, kính nhường anh, kính thuận (với người lớn hơn mình)” (Hán Việt từ điển-Trần Văn Chánh).

Hiệu phó (…phó: người giúp đỡ)

Không đúng ! Chữ “phó” ở đây có nghĩa là thứ, thứ hai, thứ nhì chứ không phải là"người giúp đỡ". Thế nên Thứ trưởng còn được gọi là Phó bộ trưởng (bên Trung Quốc). Chính Nguyễn Lân đã giải nghĩa chữ “trưởng” trong hiệu trưởng là “người đứng đầu” đấy thôi.

Hiệu suất (suất: cái làm chuẩn)

Thực ra “suất” = tỉ lệ, mức.

Hình lập phương (lập: đứng thẳng…)

Đúng ra là "lập" = toàn khối; Hán Việt tự điển của Thiều Chửu: "Lập 立: ①Ðứng thẳng (...) ⑦ Toàn khối, như lập phương 立方 vuông đứng, một vật gì vuông mà tính cả ngang dọc cao thấp gọi là lập phương". Như vậy, chữ "lập" có rất nhiều nghĩa. Thay vì nghĩa thứ nhất của "lập", Giáo sư phải chọn nghĩa thứ (7) của "lập" mới đúng.

Hôi nách. Nói nách có mùi khó ngửi vì thiếu vệ sinh.

Hôi nách là chứng bệnh do tính chất của tuyến mồ hôi. Y học cổ truyền cũng như Y học hiện đại đều cho rằng hôi nách có tính di truyền. Bởi vậy ngay cả khi vừa tắm rửa, vệ sinh sạch sẽ xong vẫn có mùi hôi như thường. Kết luận như GS Nguyễn Lân thật thiếu công bằng.

Huyết tộc đồng hôn. Chế độ hôn nhân trong thời nguyên thủy, buộc trai gái trong họ phải lấy nhau và không được lấy người ngoài.

Hôn nhân thời nguyên thủy là chế độ quần hôn. Còn chế độ trai gái trong họ lấy nhau lại gọi là hôn nhân nội tộc (như nhà Trần chẳng hạn)

I

Im như thóc đổ bồ. Người có thóc đổ bồ không muốn cho ai biết, sợ người ta vay mượn.

Lưu ý: đây là “Im như thóc đổ bồ” chứ không phải Im như đổ thóc vào bồ. Câu này một lần nữa soạn giả lại bê nguyên cái sai trong cuốn Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Nam (xuất bản 1989) để giải thích. “Im” ở đây không phải tả động tác đổ thóc vào bồ một cách nhẹ nhàng, kẻo có người (đang rình ở xó nhà hay bờ vách nhà mình chăng ? !) nghe tiếng rào rào của thóc chảy vào bồ rồi đến vay mượn như GS hiểu. Sự im lặng theo nghĩa đen này ám chỉ những hạt thóc đã ở yên  trong bồ, đã cất vào bồ, đưa vào trong kho, buồng kín rồi, không có gì xáo trộn nữa. Đó là sự im hơi, lặng tiếng ở một nơi kín đáo, không hề nhúc nhích. Còn có câu mang tính nhấn mạnh hơn “Câm như thóc” hoặc “Im như thóc trầm ba mùa”. Thóc “trầm ba mùa” là thóc không còn khả năng mọc mầm nữa, một sự im lặng tuyệt đối và mãi mãi.

   Ý câu thành ngữ muốn diễn đạt: Nói sự sợ sệt im thin thít, không nhúc nhích, không dám tỏ thái độ phản ứng trước một việc nào đó. Đó là cách ví von, sự mô tả giàu tính hình tượng của thành ngữ dân gian.

K

Khẩu trang (trang: tô điểm)

Thực ra “trang” ở đây là trang phục.

Khí tượng thủy văn (văn: vẻ ngoài)

Thực ra “văn” ở đây là những hiện tượng thiên nhiên.Nên có thiên văn, địa văn, thủy văn là vậy.

Khiếm thính. Không nghe được rõ vì có tật.

Thực ra “khiếm thính” là người bị điếc bẩm sinh (khiếm = thiếu; khiếm thính = thiếu bộ phận, chức năng thính giác). Những người này hoàn toàn không nghe thấy gì, dẫn đến bị câm điếc. Nếu “không nghe được rõ” thì đó là người bị lãng tai.

Không biết ất giáp là gì. Chẳng biết tí gì hết.

“Giáp” nghĩa là đứng đầu, “ất” là thứ hai.“Không biết giáp ất là gì” tức không biết trên dưới, phải trái, sau trước thế nào. Còn người ngu dốt nói chung mới là người “Chẳng biết tí gì hết”.

Khuyển. Con chó dùng với ý bông đùa.

Trước tiên “khuyển” là từ Hán Việt nghĩa là con chó. Còn bông đùa hay không còn tùy từng văn cảnh cụ thể.

 Kinh sư (sư: quản lĩnh)

Thực ra “sư” ở đây là nhiều, đông đúc chứ chẳng có quản lĩnh gì ở đây. Hán Việt tự điển của Thiều Chửu viết:  "Sư (師): Nhiều, đông đúc, như chỗ đô hội trong nước gọi là kinh sư 京師 nghĩa là chỗ to rộng và đông người".

Kính thiên văn (văn: văn vẻ)

Như trên đã nói, “văn” ở đây có nghĩa là những hiện tượng thiên nhiên. Kính thiên văn là kính quan sát những hiện tượng thiên nhiên trên bầu trời (trăng sao, nhật thực, nguyệt thực…) Ở mục từ "Khí tượng thủy văn" soạn giả giải thích "văn" là "vẻ bề ngoài" đến mục "Kính thiên văn" cũng là "văn" này, nhưng lại được giải thích là"văn vẻ". Và cả hai cách giải thích đều không đúng.

Kính tiềm vọng (tiềm: ẩn giấu; vọng: trông ngóng).

GS đã chọn nghĩa sai cả hai từ “tiềm” và “vọng”. Chữ tiềm (潛)cũng có một nghĩa là ẩn giấu,(như khen cái đức hạnh của kẻ sĩ ở ẩn gọi là tiềm đức). Nhưng trong văn cảnh này nó lại có nghĩa là ngầm (tiềm thủy đĩnh 潛水艇 = tàu ngầm). Với chữvọng tuy có cùng tự dạng là (望), nhưng “vọng” trong "kính tiềm vọng" không có nghĩa là trông ngóng mà là nhìn xa. Kính tiềm vọng là bộ phận rất quan trọng của tàu ngầm, giúp cho thủy thủ đoàn có thể nhìn thấy bên trên của mặt nước khi tàu ngầm hoạt động dưới nước.

L

Lai vãng (vãng: đi đến) Qua lại một nơi nào đó.

Ở đây có sự nhầm lẫn. “Vãng” là đi, đi qua, “lai” mới là đi lại, đi đến. Nên “lai vãng” mới có nghĩa là“qua lại” như GS đã giảng.

   Lành cho sạch, rách cho thơm

Đúng ra là Đói cho sạch, rách cho thơm. Đói mà giữ cho sạch mới khó.

Lãnh địa (lãnh: thống trị)

Lẫm liệt oai phong (phong: lề thói)

Tuy cùng có tự dạng là 風 nhưng thực ra “phong” ở đây là dáng dấp. Lẫm liệt oai phong là cái dáng dấp oai nghi lẫm liệt.

Lục cá nguyệt (cá: từng cái; nguyệt tháng) Sáu tháng một lần: Nộp báo cáo lục cá nguyệt.

“Lục cá nguyệt”  là sáu tháng chứ không phải“sáu tháng một lần”. Chữ cátrong lục cá nguyệt là số đếm = 6 tháng, nhằm phân biệt với lục nguyệt  =  tháng 6. 

Lụng thụng. Nói quần áo rộng quá.

Thực ra“lụng thụng” là nói quần áo vừa rộng, vừa dài mới đúng. Nếu chỉ là rộng thôi phải là “thùng thình” chứ không phải“lụng thụng”.

M

Má hồng không thuốc mà say. Chê kẻ đàn ông quá ham mê sắc đẹp.

Thực ra là nói cái má hồng (vẻ đẹp) của người con gái có thể làm say lòng người. Như “Sắc bất ba đào dị nịch nhân”(Sắc đẹp chẳng phải sóng lớn nhưng có thể nhấn chìm được người ta). Tức nói cái sức mạnh ghê gớm của sắc đẹp.

Màn hình. Bề mặt của đài truyền hình hoặc máy tính.

Phải hiểu ngược lại mới đúng: màn hình là bộ phận hiển thị hình hảnh (Trung văn gọi là hiển thị khí) của máy tính hoặc máy thu hình (chứ không phải "truyền hình"). Và nó không chỉ là “bề mặt” mà là một vật, một bộ phận (ngôn ngữ hàng ngày đôi khi màn hình được dùng để chỉ chung cái Ti-vi - máy thu hình)

Mật ít ruồi nhiều: nói tình trạng việc thì ít mà người xin làm lại nhiều.

Thực ra không chỉ nói chuyện xin việc mà là cách nói hình tượng chỉ chung tất cả những tình huống cầu vượt quá cung.

N

Nạ dòng lấy được trai tơ. Nói người phụ nữ có tuổi lấy được người chồng trẻ.

Nói đúng hơn phải là phụ nữ nhiều tuổi đã từng có chồng lại lấy được một chàngtrai trẻ chưa vợ mới chính xác. Vì "phụ nữ có tuổi" nhưng chưa có chồng thì vẫn không thể gọi là nạ dòng được mà xếp vào diện gái quá lứa, lỡ thì. Và trai tơ là trai chưa vợ chứ không đơn thuần là trẻ. Làm từ điển mà giải nghĩa đại khái kiểu này thì lẫn lộng lung tung hết.

Nghênh tiếp (tiếp: liền với nhau).

Sai ! Thực ra “tiếp” ở đây có nghĩa là tiếp đãi, đón tiếp.

Ngọc nữ (nữ: đàn bà)

Ngọc nữ thường được hiểu là tiên nữ. Từ nữ trong “ngọc nữ” phải hiểu là “con gái” không thể là “đàn bà”. Vua Lê Thánh tông có bài thơ Nôm vịnh núi Ngọc Nữ ở Thanh Hóa: “Phau phau da đá phơi màu phấn, Trinh tiết bền gan chẳng lấy chồng”. Ở mục vần T, từ thôn nữ GS Nguyễn Lân giải thích: “nữ: đàn bà. Người con gái ở nông thôn”.Thực ra, nữ trong “thôn nữ” ở đây cũng có nghĩa là: cô gái chứ không phải đàn bà. Như thế từ “thôn nữ” GS Nguyễn Lân mới giảng thành “người con gái ở nông thôn” được chứ ? Từ điển phải phân biệt được thế nào là đàn bà, thế nào là cô gái, con gái, phụ nữ...Sao có thể tùy tiện, lẫn lộn đàn bà với con gái, thiếu nữ với phụ nữ được ?

Ngồn ngộn­₁. Rất nhiều:Tiền của ngồn ngộn. (Ng-hồng)

Ngồn ngộn­₂. Nói người phụ nữ trắng và đẹp:Cô ta mới lớn lên trông ngồn ngộn.

Về mục Ngồn ngộn­₁. thực ra, “ngồn ngộn” đây không chỉ là số lượng "rất nhiều" mà còn gợi cho ta hình dung về khối lượng (rất đầy-Ngồn ngộn sân phơi khoai giát nắng - Tố Hữu). Thế nên câu văn gợi tả của Nguyên Hồng “tiền của ngồn ngộn” =tiền của chất đống.

Thiết nghĩ, đàn ông khi sử dụng cuốn từ điển này nên cẩn thận khi có nhã ý dùng từ “ngồn ngộn” để ngợi khen người“phụ nữ trắng và đẹp” nào đó: Em (cô, chị) đẹp thật, trông ngồn ngộn !”. Trong văn cảnh này các “đấng mày râu” sẽ bị chị em phụ nữ quy ngay cho cái tội “có máu dê” chứ chẳng chơi !

Ngự lãm Nói vua xem (cũ) Đoàn văn công vào cung biểu diễn để nhà vua ngự lãm.

Quả ngự lãm là nói vua xem. Nhưng vua mà ngự lãm văn công biểu diễn thì đây là hiện tượng “tân cổ giao duyên” rất khó chấp nhận trong ngôn ngữ. Văn công là khái niệm hoàn toàn mới, chỉ những đoàn, đội văn nghệ đi biểu diễn lưu động phục vụ công chúng. Vua nào mà tài giỏi tới mức sống dậy để có thể xem được văn công biểu diễn ?

Nhan sắc (Nhan: mặt; sắc: màu - Nghĩa đen: màu mặt) Vẻ đẹp của phụ nữ.

Soạn giả tiếp tục bị nhầm lẫn bởi hiện tượng đồng tự, dị nghĩa. Chữ sắc色 đúng là có  một nghĩa là màu sắc. Thế nhưng trong văn cảnh này sắc lại được hiểu là sắc đẹp.Thiều Chửu giải nghĩa: “Sắc: Sắc đẹp, gái đẹp. Như hiếu sắc 好色 thích gái đẹp”.

O

Oanh yến (oanh: chim oanh, yến: chim yến) Những người phụ nữ làm nghề ca hát trong chế độ cũ:Vô tình chi bấy, oanh yến kia hát gió ngân trăng (PhBChâu); Lọ là oanh yến hẹn hò (BCKV).

   Cách giải thích này hoàn toàn phỏng đoán theo ý soạn giả. Theo Từ điển Truyện Kiều - Đào Duy Anh, yến anh (oanh) hoặc oanh yến có hai nghĩa: 1.“Tỷ dụ người đi chơi lũ lượt, tấp nập, như chim én, chim oanh bay từng đàn tíu tít trong tiết xuân”. (Truyện Kiều: Gần xa nô nức yến anh, Chị em sắm sửa bộ hành chời xuân - Chính là nghĩa “oanh yến” trong ví dụ thứ nhất của GS Nguyễn Lân). 2.“Tỷ dụ chơi bời hoa nguyệt”. (Mây mưa đánh đổ đá vàng, Quá chiều nên đã chán chườngyến anh - Kiều - Chính là nghĩa “oanh yến” trong ví dụ thứ hai của GS Nguyễn Lân). Điều đáng chú ý là đến mục từ Yến oanh phần cuối sách lại được soạn giả giải nghĩa khác hẳn: (Yến: chim yến; oanh: chim hoàng oanh: hai loại chim này hay bay từng đôi, trống và mái) Tình trai gái :Dám đâu học thói yến oanh, Mặn tình trăng gió, nhạt tình lửa hương (BCKN).

Ô

Ô nhục (ô: vẩn đục)

Ô trọc (ô: vẩn đục)

Chính xác chữ “ô” (洿)nghĩa là nước tù, nước đọng, nhơ bẩn.“Vẩn đục” không đồng nghĩa với “nhơ bẩn”.

Ống điếu. Đồ dùng để nhét thuốc lá vào rồi đốt mà hút.

Vật GS mô tả thực ra là cái tẩu hút thuốc. Còn “ống điếu” lại chỉ vật dụng có thêm cái nõ dùng để hút thuốc lào.

Ơ

Ở ẩn. Sống ở một nơi hẻo lánh để không tiếp xúc với xã hội.

Thực ra ở ẩn chính xác phải là sống lánh đời, thể hiện chí khí hoặc giữ gìn khí tiết của nhà Nho hay bậc hiền nhân ngày xưa.

Ời ời Nói tiếng gọi không dứt: Thằng Cuội ngồi gốc cây đa, Để trâu ăn lúa gọi cha ời ời.

Thực ra "tiếng gọi không dứt" thì có thể chỉ nhiều kiểu tiếng gọi. Còn ời ời phải là tiếng gọi với, vang vọng từ một nơi xa, nghe gấp gáp, bức thiết mà không rõ lời. Trong ngôn ngữ thường ngày, từ này ít dùng. Dường như nó chỉ xuất hiện và thực sự đắttrong câu ca dao làm ví dụ của soạn giả.

P

Phi nghĩa (nghĩa: điều phải làm)

Thực ra “nghĩa” đây là nghĩa lý. Còn “điều phải làm” thì nhiều không sao kể xiết.

Q

Quạ ăn dưa bắt cò dãi nắng. Ý nói: Bắt người vô tội chịu hình phạt thay kẻ có tội: Trong chế độ thực dân, thường có chuyện quạ ăn dưa bắt cò dãi nắng.

   Thực ra, quạ là giống chim đa thực. Ngoài gà con, xác thối...chúng còn rất thích ăn các thứ quả như mít, dưa hấu...Tục ngữ có câu “Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa”. Thời tiết nắng nhiều khiến quạ được chén những quả dưa ngọt lành. Trong khi đó, cò không ăn được dưa (loài chim này chỉ ăn tôm tép, cá con, côn trùng…) lại phải chịu chung đặc điểm thời tiết nắng nóng chang chang ấy (đôi khi làm cạn nước, chết hết cá tôm, ảnh hưởng đến môi trường kiếm ăn của cò). Ý thành ngữ muốn nói: Hoàn cảnh thuận lợi của người này đôi khi lại chính là khó khăn vất vả đối với người kia. Cách giải thích: “Bắt người vô tội chịu hình phạt thay kẻ có tội” của GS Nguyễn Lân suy diễn quá xa nghĩa bóng của thành ngữ.

Quý hồ tinh bất quý hồ đa (tinh: trong trẻo).

Gs lại mắc lỗi đồng âm, dị tự, dị nghĩa. Chữ “tinh” mà soạn giả chú nghĩa “trong trẻo” có tự dạng (晶) và nghĩa chính xác là trong sáng, được dùng trong kết hợp từthủy tinh (水晶).Còn chữ tinh(精)trong tinh lọc, tinh tuyển mới đúng là chữ được dùng trong câu tục ngữ Quý hồ tinh bất quý hồ đa.Thiều Chửu:“Vật gì đã lọc bỏ hết chất xấu rồi đều gọi là tinh”.

R

Rau muống. Thứ rau phổ biến nhất ở nước ta, cùng họ với khoai lang trồng ở ao hoặc ở trên cạn.

Không biết căn cứ vào đâu mà GS lại cho rau muống “cùng họ với khoai lang”.Bách khoa toàn thư mở - Wikipedia “Rau muống (danh pháp hai phần: Ipomoea aquatica) là một loài thực vật nhiệt đới bán thủy sinh thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae), là một loại rau ăn lá”.

Rắn giáo. rắn đầu nhọn, mình dài: Thằn lằn, rắn giáo.

Cái sai này xuất phát từ chỗ phát âm không phân biệt được Gi và R, dẫn đến viết sai chính tả rồi suy diễn. Ở nước ta không có loại rắn nào tên là rắn giáo, mà chỉ córắn ráo.

Rắn cạp nia. Rắn độc, mình có những vằn tròn đen và trắng liên tiếp nhau.

Từ “vằn” phải thay bằng khoang, từ “liên tiếp” phải thay bằng xen kẽ: mình có những khoang tròn đen, trắng xen kẽ nhau.

S

Sáng kiến (sáng: bắt đầu, gây dựng nên; kiến: thấy)

Thực ra sáng ở đây nghĩa là mới. Sáng kiến là cách làm mới tìm ra.

Sắc bất ba đào dị nịch nhân ((ba: sóng; đào: dậy sóng)

Chính xác: Ba = sóng nhỏ; đào = sóng lớn.

Sơ cứng. Không linh hoạt: Giải quyết vấn đề một cách sơ cứng.

Ở đây soạn giả viết sai chính tả. Tiếng Việt chỉ có từ xơ cứng, không có “sơ cứng”.

T

Tán phó mát. Theo bài ngụ ngôn “Con quạ và con cáo của La Fontaine con cáo tán con quạ để nói bỏ rơi miếng phó-mát) Có nghĩa ngồi với nhau nói những chuyện bâng quơ.

“Con quạ và con cáo” là câu chuyện ngụ ngôn viết bằng thơ của La Fontainechứ không phải là một bài thơ. Dùng từ “bài ngụ ngôn” là không đúng. Hơn nữa, câu này GS giải thích mâu thuẫn với chính ý nghĩa và nguồn gốc của câu thành ngữ đưa ra. Một buổi sáng trong rừng, cáo thức dậy với cái bụng đói meo. Khi nhìn thấy quạ cắp một miếng phó-mát, nó nghĩ rằng không phải tìm bữa sáng ở đâu xa nữa, bèn dùng lời tán tỉnh quạ rằng: với một bộ lông bóng mượt như vậy, chắc hẳn tiếng hót của quạ sẽ  hay lắm ! Quạ bị lừa, đắc ý há mỏ cất tiếng kêu để rơi miếng phó-mát xuống đất, biếu không miếng mồi ngon cho cáo ranh mãnh. Như vậy, “Tán phó-mát” không phải là“những chuyện bâng quơ” vô bổ, không có chủ đề, mục đích, mà là những lời tán tỉnh, tâng bốc lừa phỉnh mới đúng.

Tế độ chúng sinh (chúng: nhiều; sinh: cuộc sống) Nói Phật cứu giúp mọi sinh vật ra khỏi bể khổ.

Thực ra “sinh” ở đây phải hiểu là sinh vật, muôn loài, không phải nghĩa là "cuộc sống".

   Thóc lép Nói hạt thóc nhỏ hơn bình thường. Năm ấy hạn hán nên nhiều thóc lép.

   Giải nghĩa như thế là chưa nhìn thấy hạt thóc lép bao giờ. Và cái cơ bản thóc lép khác thóc mẩy ở bên trong chứ không phải bên ngoài. Thóc lép có hai loại. Loại 1: lép lửng (còn gọi lúa trửng hay lúa kẹ) chứa rất ít tinh bột, có khi chỉ bằng 1/3 thóc mẩy.Loại 2: lép hoàn toàn, chỉ có vỏ mà không có chất dinh dưỡng. Như thế, “hạt thóc nhỏ hơn bình thường” không phải là thuộc tính của thóc lép.

Thống lĩnh (Thống: chỉ huy; lĩnh: trông coi) Chỉ huy toàn thể quân đội.

Thực ra “thống” ở đây là thâu tóm; “lĩnh” nghĩa là đứng đầu; thống lĩnh là người đứng đầu thâu tóm tất cả.

Thủy tạ (tạ: ngôi nhà xinh) Ngôi nhà xây trên mặt nước để làm nơi giải trí:Nhà thủy tạ ở Hồ Tây.

Chữ “tạ” theo Thiều Chửu: “Sàn, nhà tập võ, cái đài có nhà ở gọi là tạ”. Như vậy, chữ tạ trong thủy tạ có nghĩa là “cái đài có nhà ở”. Có lẽ soạn giả ngắm nhà thủy tạ ở Hồ Tây thấy nó xinh xắn quá nên tự cho rằng chữ tạ ở đây phải có nghĩa là ngôi nhà xinh.

Tức như bò đá (Thực ra bò không thể đá được) Bực mình vì một chuyện rất vô lý.

Chưa nhìn thấy bò đá bao giờ không có nghĩa "bò không thể đá được". Tuy không ra được những cú song phi uy lực, dứt khoát như ngựa, nhưng bò vẫn đá theo kiểu của bò. Đó là kiểu đá hất một chân ra phía sau. Bình thường, bò là con vật nhút nhát, hiền lành, chậm chạp đến độ bị coi “ngu như bò”. Thế nên người ta có tâm lý xem thường, ít để ý đến nó. Tuy nhiên, đôi khi đi ngang qua hoặc đứng phía sau đuôi bò (do bị giật mình) nó vẫn bất ngờ “ra đòn” đánh “nhằng” một phát. Người bị bò đá đã đau lại bị một phen giật mình, hồn vía lên mây. Định thần lại mới hóa ra nguyên nhân chính từ “kẻ ngu đần” kia. Bực tức, mà chẳng làm gì được, thậm chí có điên tiết lên quất cho nó mấy roi cũng đến thế. Tức như bò đá là như vậy. Ý nói: bỗng dưng gặp phải chuyện bị ức chế, bực mình, rất tức mà chẳng làm gì được.

U

Uyên ương (Loài ngỗng trời, uyên là ngỗng đực, ương là ngỗng cái, tục truyền hai con bao giờ cũng đi với nhau). Vợ chồng yêu thương nhau.

Không đúng. Uyên ương thuộc loài vịt chứ không phải loài ngỗng. Theo Bách khoa toàn thư mở: “Uyên ương (danh pháp hai phần: Aix galericulata) là một loài vịt đậu cây kích thước trung bình, có quan hệ họ hàng gần gũi với vịt Carolina ở Bắc Mỹ”. Vì uyên ương là một loài vịt, chúng có tập tính, môi trường kiếm ăn giống nhau nên thành ngữ gốc Hán có câu: “Đả áp kinh uyên ương” - đánh con vịt lại sợ động chạm đến con uyên ương là vậy.

Ư

Ướt đẫm Nói mồ hôi thấm đầy vào quần áo: Tay mang khăn gói sang sông, Mồ hôi ướt đẫm, thương chồng phải theo (ca dao).

Từ ướt đẫm không chỉ dùng riêng để “Nói mồ hôi thấm đầy vào quần áo”. Soạn giả mới giải nghĩa từ “ướt đẫm” trong văn cảnh cụ thể của  câu ca dao chứ chưa phải giải nghĩa từ vựng. Người ta vẫn viết và nói ướt đẫm mưa, ướt đẫm nước mắt, ướt đẫm sương v.v... Ví dụ: Tàu chuối ướt đẫm sương đêm. Nghĩa từ vựng phải là nghĩa tổng quát, bao hàm để từ đó người nói, người viết có thể vận dụng vào nhiều trường hợp khác theo cách mà từ điển đã chỉ dẫn. Từ ướt đẫm có thể được dùng trong các trường hợp chỉ ướt đều, ướt hết, ướt mà thấm.

V

Vịt xiêm Giống vịt to, người ta nói nhập từ Thái Lan. Trong sân nhà có đôi vịt xiêm rất lớn.

Thực ra, vịt xiêm là cách gọi tên con ngan của người miền Nam.

Vọng tộc (Vọng: trông xa; tộc:họ) Gia đình có danh tiếng lớn trong xã hội phong kiến.

Thực ra vọng ở đây không phải là “trông xa”. Thiều Chửu giảng nghĩa: “Có cái để cho người chiêm ngưỡng gọi là vọng, như danh vọng 名望, uy vọng 威望, v.v”. Chữ vọngtrong vọng tộc chính là theo nghĩa mà Thiều Chửu đã giảng.

Vồ lắm lại vật đau. Chê người lúc đầu đối xử rất tử tế, nhưng về sau vì chạm đến quyền lợi nên lại ăn ở tệ: Ông ấy mới ở ngoại quốc về thì bà ấy săn đón thế, nhưng rồi đây, vồ lắm lại vật đau cho mà xem.

Chính xác phải là “Vồ lắm vập đau” (không có chữ "lại"; chứ “vật” thay bằng chữ "vập"). Ở đây, dân gian chơi chữ “vồ” và “vập”. Ban đầu thì vồn vã, săn đón, vồ (vập) cho lắm vào, đến sau lại vập (đánh nhau) cho đau. Nếu viết "Vồ lắm lại vật đau" thì còn gì là chữ với nghĩa nữa !

Vợ đàn bà, nhà hướng nam. Câu này có vẻ ngớ ngẩn, nhưng chỉ muốn tỏ rằng nhà hướng nam thì tốt, theo lẽ tất nhiên như người vợ phải là đàn bà.

Không hiểu tục ngữ nói gì không có nghĩa tục ngữ "ngớ ngẩn". Đàn bà hay đàn ông cũng có năm bảy loại. Có khi đàn ông nhưng tướng mạo lại ẽo ợt, thiếu bản lĩnh, sống nhỏ mọn, bon chen, chấp nhặt…Trong khi đàn ông thực thụ tướng mạo khôi ngô, rắn rỏi, bản lĩnh vững vàng, trượng nghĩa...Cũng như đàn bà thực sự phải mang vẻ đằm thắm, dịu dàng, chu đáo, biết thương chồng thương con, thu vén cho cuộc sống gia đình... Chẳng may vớ phải cô vợ trông thô kệch như đàn ông, ăn to nói lớn, vụng về, không biết vun thém cho gia đình, ấy là lấy phải người vợ không phải đàn bà. Chưa kể đến nghĩa đen: có khi lấy phải người nam không ra nam, nữ không ra nữ (lỗi tạo hóa theo dân gian, hay rối loạn giới tính theo khoa học). Hoặc bề ngoài là nữ nhưng thực chất lại là nam. Trong xã hội hiện đại, không thiếu những cặp vợ chồng về chung sống với nhau, thậm chí có con có cái rồi mới phát hiện ra là giới tính của vợ hoặc chồng “có vấn đề”. Thế nên chưa hẳn theo lẽ tất nhiên “ người vợ phải là đàn bà” như quan niệm đơn giản của GS Nguyễn Lân. Tục ngữ không hề “ngớ ngẩn” mà còn vô cùng sâu sắc và kinh nghiệm, đi trước thời đại.

Vuông như bánh chưng tám góc. Rất vuông vắn: Một cái bàn vuông như bánh chưng tám góc.

Nếu có tới tám góc thì đó là hình bát giác. Đây là cách nói ngược, nghĩa đen có ý chế diễu người gói bánh chưng vụng, vuông chẳng thành vuông mà lại “xéo xèo xẹo” như hình bát giác.

X

Xanh rì. Có màu xanh lá cây đậm: Cửa son đỏ loét tùm hum nóc, Bậc đá xanh rì lún phún rêu (HXHương); Trắng phau ngựa trắng xanh rì rừng xanh (Tản Đà)

Xanh rờn. Như màu xanh của cỏ tươi: Nắng vàng mát và cỏ xanh rờn (NgTuân)

Thực ra, cả hai từ "xanh rì" và "xanh rờn" đều giành để mô tả màu xanh sống động của thiên nhiên, gắn với màu xanh và tính chất của cỏ cây chứ không phải màu sắc của các đồ vật hay tranh vẽ. "Xanh rì" thường dùng cho màu xanh hơi tối của lá cỏ rậm rạp (có từ rậm rì là như vậy). Còn xanh rờn lại là màu xanh non mơn mởn của cây cỏ. Không ai nói cái áo màu xanh rờn hay xanh rì. Vì tính chất của cái áo là một vật thể chết, nó chẳng có trạng thái của sắc màu gắn liền với rậm rạp hay thưa thoáng, già hay non.

Xanh rớt. Nói nước da xanh quá.

Xanh lè hay xanh lét, xanh rợn cũng là một kiểu “xanh quá”, rất xanh. Thế nên để phân biệt với những cái rất xanh khác, xanh rớt phải được giải nghĩa là xanh một cách yếu ớt; thường dùng để chỉ nước da xanh biểu hiện ốm yếu, bệnh tật, thiếu sức sống.

Xào xạc Nói tiếng động của nhiều thứ chạm vào nhau: Em không nghe rừng thu, Lá thu kêu xào xạc (Lưu Trọng Lư).

Sỏi đá, gạch, ngói, gỗ, sắt cùng va chạm với nhau cũng là "nhiều thứ" chạm vào nhau, nhưng không bao giờ âm thanh chạm vào nhau của chúng được gọi là "xào xạc".Thuộc tính của "xào xạc" phải là tiếng của cành lá giao nhau, chạm nhau khi có gió lay, nghe mơ hồ và rất êm nhẹ (như chính câu thơ của Lưu Trọng Lư ấy)

Xào xáo Nấu thức ăn bằng dầu mỡ và mắm muối: Tính anh ấy dễ dãi, vợ xào xáo thứ gì thì ăn thứ ấy.

Nấu thức ăn bằng dầu mỡ mắm muối gọi là "xào" cứ không phải là "xào xáo". Còn"xào xáo" theo nghĩa "vợ xào xáo thứ gì ăn thứ ấy" lại có nghĩa là nấu qua loa, nấu cho nhanh, không thành món xào cũng chẳng phải món xáo.

Xáo Nấu thịt với các gia vị: Ông ơi ông vớt tôi nao, Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng (cd); Mười voi không được bát nước xáo (tng).

Thịt kho tàu, kho nghệ hay kho với cà chua đều có thể gọi là cách "nấu thịt với các gia vị". Thuộc tính của món "xáo" là phải có nhiều nước. Thế nên hai câu tiếp theo trong bài ca dao mới là: Có xáo thì xáo nước trong, Đừng xáo nước đục đau lòng cò con. Câu "Ba voi không được bát nước xáo" cũng là nói về món có nhiều nước là vậy đó.

Y

Yêu nhau rào dậu cho kín. Ý nói: khi yêu nhau thì người ta cố che đậy những cái sai sót của nhau: Hai ông ấy rất thân nhau, nên họ luôn bênh vực nhau, yêu nhau rào dậu cho kín mà.

Thực ra “rào dậu” không phải là “che đậy những cái sai sót của nhau”. Đây là dị bản có ý nhấn mạnh của “Yêu nhau thì rào dậu”. Nghĩa đen: Hai nhà ở cạnh nhau, dù thân đến mấy cũng nên có hàng rào ngăn cách nhà nọ với nhà kia tạo ra không gian tự do, độc lập. Không nên vì yêu nhau mà phá vỡ ranh giới, sẽ dẫn đến va chạm, thắc mắc dễ xa nhau. Nghĩa bóng: trong mối quan hệ tình cảm nếu muốn giữ bền chặt, lâu dài thì cần thực hiện những nguyên tắc sống, lối ứng xử, cẩn thận, kín kẽ, đặc biệt là những gì liên quan đến vật chất, tiền bạc phải rõ ràng. Không nên xuề xòa, lâu dần sẽ nảy sinh tâm lý thắc mắc, hơn thua khiến người ta dễ xa nhau.

Kẻ mạo muội viết bài này, dù chưa hết ý, cạn lời, nếu có chỗ nào mạo phạm, xin được anh hồn Nhà từ điển học nổi tiếng GS Nguyễn Lân đại xá và các bậc cao minh cùng độc giả chỉ giáo.

Nội dung trên đây được lược trích từ “Phê bình từ điển” - bản thảo đã được Ban lý luận phê bình, dịch thuật-Hội văn học Nghệ thuật Thanh Hóa thẩm định tháng 6/2013 và cấp kinh phí tài trợ xuất bản 2014. Bạn đọc có thể tìm nội dung đầy đủ hơn trongtuancongthuphong.blogspot.com.

H.T.C

Tác giả gửi Quê Choa

Bài viết thể hiện văn phong và quan điểm riêng của tác giả

Gửi email bài đăng nàyBlogThis!Chia sẻ lên TwitterChia sẻ lên Facebook

Nhãn: Lưu

HAI NGƯỜI ĐÀN BÀ (II)

Đọc Phần I tại đây

                                 (phần II - tiếp theo và hết)

Truyện vừa của H. V.

Trời chưa sáng hẳn, Đại có mặt tại Bến Tàu Du lịch Ninh Kiều. Nhìn ghe, tàu ... dập dềnh trên sông, trong lòng nôn nao. Vài phụ nữ ăn mặc tuy đơn sơ, nhưng khi sử dụng tiếng Anh để mời chào khách du lịch nước ngoài lại rất tự tin, ở thành phố có một số cô gái tuy bề ngoài xinh đẹp nhưng lại nghèo nàn kiến thức. Câu nói “Đừng xem mặt mà bắt hình dong” quả là không sai.

Đại nhìn giờ trên điện thoại, sắp năm giờ rồi. Ngọc vẫn chưa đến. Có khi nào bị cho “leo cây” không? Đến lúc sốt ruột nhất thì có tiếng của Ngọc vang lên phía sau “Xin chào anh”. Đại quay ngoắt lại. “Chào em”. Ngọc chỉ chiếc tàu màu xanh. Cô nói là đã thuê nó vào tối hôm qua, sau khi Đại về. Giá bốn trăm ngàn”. Ngọc quả là một cô gái năng động, dù đang có tâm sự mà vẫn chu đáo cho chuyến đi tham quan sáng nay như đã hứa. Anh càng mến Ngọc hơn.

Chủ tàu kiêm luôn lái tàu, là một thanh niên trẻ có thể chưa qua tuổi ba mươi. Gương mặt sáng sủa, ăn mặc lịch sự, nói chuyện liếng thoắng, có vẻ rất chuyên nghiệp. Đại ngồi hàng ghế phía sau Ngọc. Tóc cô buộc cao bằng một băng thun có kim tuyến, để lộ chiếc cổ thon và trắng. Thỉnh thoảng Ngọc nói tên những địa danh khi tàu lướt qua, trời còn lờ mờ, mặt sông lấp lánh, tàu chạy chậm, gió xuyên qua áo thắm vào da, mát và dễ chịu làm sao.

Tàu chạy khoảng 30 phút thì cảnh chợ nổi đã hiện dần. - Quao! Tai nghe không bằng mắt thấy! - Đại thốt lên.

- Bây giờ hãy còn sớm, chợ chưa nhóm nhiều, nhưng thế này hay hơn, anh có nhiều thời gian ngắm nghía và thưởng thức cảnh sinh hoạt trên sông. - Ngọc nói.

Đại thấy hầu như tàu ghe nào cũng vậy, trước mũi tàu treo vật gì đó trên cao bằng một cây sào, giống như dựng cây nêu ngày Tết vậy.  Anh buột miệng hỏi:

 - Họ treo những thứ đó để làm gì vậy?

- Dạ, đó là các loại hàng hóa mà họ treo lên để rao bán. - Chủ tàu nói.

- Phải! - Ngọc nói phụ họa: - Tàu nào bán thứ gì thì treo thứ đó lên trước mũi tàu bằng một cây sào, người địa phương gọi là “cây bẹo”. Hành khách nhìn vào những “cây bẹo” sẽ biết trên tàu đó bán thứ gì. Anh nhìn xem tàu kia treo một chùm củ hành tím, còn tàu nọ treo một nải chuối. Còn tàu này treo một chùm dâu, một nhánh trái vú sửa, bầu bí, dưa hấu, khoai lang, khoai mì....đủ các loại nông sản miệt vườn.

Đại rất hứng thú với kiểu bán hàng đặc trưng ở miệt vườn. Anh ngắm cảnh tượng trên sông, tàu ghe nào cũng chất đầy ắp trái cây, rau cải, ....thể hiện sự trù phú, đa dạng ở vùng sông nước. Có tàu còn bán cà phê, thức ăn nửa, như một quán ăn lưu động vậy. Kể cả các dịch vụ chăm sóc sắc sức khỏe và làm đẹp, cắt tóc, gội đầu, “massage”, xông hơi, cạo gió, bấm huyệt.... Không thiếu thứ gì cần thiết cho sự sinh hoạt hàng ngày. Chợ tuy là chợ nổi, không có bảo vệ hay công an, nhưng sinh hoạt của chợ nổi rất văn minh, không chụp giựt, chèo kéo, kêu réo í ới, o ép khách hàng. Du khách muốn đến ghe hay tàu nào thì đến đó, thích thứ gì thì tự chọn thứ đó. Lới nói, cử chỉ của những người bán hàng cũng rất bình dị, tiếp đãi ân cần, lịch sự, miệng lúc nào cũng nở nụ cười hồn nhiên. Quả thật người dân nơi đây để lại trong lòng Đại một ấn tượng hết sức đặc biệt. Đại không bỏ lở cơ hội, chụp thật nhiều hình bằng điện thoại của mình.

Chủ tàu hướng về phía chúng tôi nói: - Anh, chị có muốn lên bè mua trái cây không, trên đó bán trái cây miệt vườn, đặc biệt là cà phê và điểm tâm sáng vừa ngon vừa rẻ.

Không chờ tôi có ý kiến, Ngọc quyết định: - Chúng ta lên đó đi!

Tàu lượn qua lượn lại vài dòng để len lõi qua các tàu, ghe khác, cuối cùng chúng tôi cũng bước được lên bè trái cây. Rất đông khách du lịch, họ mua rất nhiều trái cây, nhất là mãng cầu dai và trái vú sửa, cô gái đưa cho tôi một trái vú sửa màu tím nói “Anh ăn thử đi, loại vú sửa này trồng ở miệt vườn Cái Sâu, có vị ngọt đậm đà, mùi thơm như sửa”.

Đại định bẻ trái vú sửa ra làm đôi, Ngọc ngăn lại “Đừng! Anh phải “bóp” nó thật mềm thì ăn mới ngon”. Ngọc vừa nói vừa bóp nhè nhẹ trái vú sửa trên tay mình, cô giựt cái cuống lá ra ngoài, đưa lên miệng mút. Đại làm theo cách của Ngọc. Vị ngọt và thơm tươm vào miệng, chạm vào lưỡi đi xuống đến cổ họng. Ngon thật. Thơm và ngọt như sửa. Đại nói. Ngọc đưa cho anh một trái nữa. Và Đại đã ăn liên tiếp ba trái. Vẫn còn muốn ăn thêm. Nhưng lại thôi.

Mặt trời từ từ nhô lên, màu đỏ rực. Cảnh chợ trên sông náo nhiệt hơn, tàu ghe đến nhiều hơn, tiếng người cười nói rôm rả. Chúng tôi trở lại tàu. Đại vẫn ngồi hàng ghế phía sau Ngọc. Từ một chiếc ghe nào đó vọng lên câu hát ngọt ngào.

“Về miền Tây thăm đất Hậu Giang

Thương câu hát để ru bao đời

Thương cây lúa lớn nhanh theo người

Dầm mưa dãi nắng, tưới xanh ruộng đồng

Đời vui nước trôi ngược dòng

Tình phù sa tuy đục mà trong

Trông con nước nó trôi lạnh lùng

Thương ôi chín nhánh sông quê mình

Cần Thơ gạo trắng nước trong là đây”

Đại hỏi bài hát gì nghe hay quá. Ngọc nói đó là bài hát Đàn Sáo Hậu Giang của nhạc sỹ Trần Long Ẩn.

Tàu vào bến. Trả tiền cho chủ tàu xong, Đại có ý định dìu Ngọc, tỏ chút phong độ lịch lãm của đàn ông, nhưng con tàu bất ngờ nghiêng một bên khiến anh suýt ngã, Ngọc vừa nắm tay áo của Đại để giữ thăng bằng vừa cười khút khít. Anh lên trước đi, em quen rồi, con gái Miền Tây mà anh. Đại ngượng ngùng. Ngọc còn nán lại tàu nói vài câu gì đó và đưa tiền cho chủ tàu. Đại tò mò hỏi, cô nói là lì xì cho đứa con trai nhỏ của cậu ấy, Ngọc đã gặp mặt cách đây ít lâu, trong lần chủ tàu mang con trai đi theo.

Đại ngầm hiểu đó là tiền bo, do Ngọc nói tránh đi là lì xì cho con trai chủ tàu, anh hơi ngượng vì anh đã quên mất khoản này. Anh đề nghị hoàn lại tiền cho Ngọc. Cô nói anh đừng để ý chuyện đó. Cô đưa anh vào một nhà hàng nhỏ cặp bờ sông để ăn sáng. Chúng tôi cùng ăn món bún riu cua đồng. Không biêt đã bao lâu,  hôm nay anh mới thưởng thức món ăn dân dã này. Vị ngọt của cua đồng, vị chua của cà hòa với vị cay của ớt làm cho anh thấy ngon miệng vô cùng.

- Rất ngon! Đại tấm tắc khen. - Mùi vị khác hẳn trên thành phố.

Đại uống cà-phê đen. Ngọc chọn cho mình sửa đậu nành nóng.

Ngọc nói cảm ơn Đại. Anh ngạc nhiên, rõ ràng mình đã làm phiền cô ấy, sao cô ấy lại nói cảm ơn mình. Ngọc tiếp: - Vì anh cho em cơ hội làm người hướng dẫn ngày cuối cùng, ngày mai thì em sẽ không có cơ hội để làm công việc này nữa. Ngọc cúi xuống, đôi mắt tập trung vào chiếc muỗng khuấy nước trong ly thành từng vòng tròn.

Đại hít một hơi thật sâu, liều lĩnh hỏi cô một câu mà anh sợ chạm vào sự uẩn khúc của cô. Có phải em rất yêu thích công việc này? Ngọc im lặng. Cô vẫn né tránh sự tò mò của Đại. Nét mặt đăm chiêu. Em có coi anh là bạn không? Có. Nếu có, em có thể nói vì sao em phải từ bỏ một công việc mà em yêu thích không? Sao anh biết? Vì anh là thầy bói mà. Ngọc cười với cách nói của Đại. Nhưng vì sao anh đến đây mà không có mục đích? Anh nói rồi, anh có tâm sự. Tâm sự gì? Em thử đoán xem. Em đoán là anh bị thất tình. Nói xong. Ngọc che miệng cười. Đại nói. Có thể là như vậy. Ngọc nhận ra Đại bắt chước cách nói lấp lửng của mình. Cô lại cười. Lúc cô cười, nét mặt rạng rở hơn. Cô nói:

- Em đoán mò, mà trúng thiệt sao?

- Nhìn anh có giống kẻ thất tình không?

- Trông cũng giống lắm.

Đại cười trước sự hóm hỉnh của Ngọc. Anh nhận ra ở Ngọc có sức thu hút kỳ lạ. Vẻ ngoài bình dị lại ẩn chứa nét tinh tế bên trong. Ngọc có lực hút vô hình.

- Em đã từng gặp kẻ thất tình chưa?

- Gặp rồi!

- Ai vậy?

- Đang ngồi trước mặt em nè!

Quỹ thần ơi! Đại không thể nhịn được, anh cười thành tiếng. Em nghĩ anh là người thất tình thật sao? Em đâu có nghĩ. Anh nói có thể mà. Trừ phi anh nói dối. Không đâu. Nói đùa và nói dối khác nhau. Phải không? Có thể là như vậy. Ngọc nói. Pha một chút tinh nghịch trong đó. Cô ấy lại nói là có thể mà. Nhưng Đại không thể bẻ lại.

Cô ấy tiếp tục né tránh, không khai thác vấn đề. Dường như cô ấy không muốn đi sâu một vấn đề nào cả. Ừ! Cũng đúng thôi. Anh là một người lạ, tuy nói là bạn, nhưng cũng chỉ mới quen. Không thể đòi hỏi cô ấy cởi mở nhiều hơn được. Cô ấy khéo né tránh mà không làm cho đối phương phiền lòng.

Trong đời của Đại, gần như chưa có cô gái nào thoát khỏi sự tán tỉnh của anh. Hễ mà anh muốn thì anh luôn đạt được mục đích. Nhưng với Ngọc thì khác, anh không tán tỉnh cô, anh rất thích nói chuyện với cô, nghe cô ấy nói chuyện thấy dễ chịu làm sao. Ngọc giống như một chiếc hộp xinh xắn, thoạt đầu gây sự chú ý của anh, kế đến khêu gợi là sự tò mò của anh, anh muốn mở hộp ra để biết bên trong cái hộp là thứ gì, nhưng anh lúng túng vì chiếc hộp đóng kín đến nổi anh chưa tìm được cách mở ra. Chiếc hộp bí ẩn.

Đại nghĩ, muốn Ngọc đón nhận anh, anh phải chủ động mở rộng tấm lòng. Đại quyết định tâm sự với Ngọc.

- Thú thật, anh đang trốn tránh một chuyện rắc rối về tình cảm. Cho nên anh không phải là kẻ thất tình, anh là người trốn tình.

- Cũng không có gì khác nhau. - Ngọc đáp. Cô không ngạc nhiên trước sự thú nhận táo báo của Đại.

- Khác chứ! - Đại ngạc nhiên trước sự bình thản của Ngọc.

- Không!

- Em giải thích đi, tại sao không khác nhau?

- Bởi vì khi anh trốn tránh tình cảm của ai đó, nghĩa là anh thất vọng tình cảm của người đó, điều đó cũng có thể gọi là thất tình vậy.

- Trời đất ơi, từ nhỏ đến lớn anh mới nghe một sự giải thích kỳ lạ như vậy. Phục em luôn.

- Em chỉ nói cho vui thôi. Làm thế nào để giải quyết vướng mắc trong lòng anh mới là vấn đề quan trọng.

- Ừ nhỉ! Nếu em sẳn lòng nghe anh nói, anh sẽ nói ra cái vướng mắc trong lòng anh. Nhưng phải hứa là không được cười anh.

- Vâng! Em sẽ không cười. - Ngọc nghiêm nét mặt.

Đại nói với Ngọc là anh đã có gia đình, nhưng từ lâu đã quan hệ vụng trộm với Mỹ. Anh nghĩ sẽ được tiếp tục hưởng thụ niềm vui với hai người đàn bà. Vừa có tình thương của người vợ, vừa có tình yêu của người tình. Nhưng sự đời không phải lúc nào cũng theo ý muốn. Sóng gió nổi lên. Lúc Mỹ cho anh cảm giác thăng hoa nhất cũng là lúc cô ấy khuấy động cuộc sống bình yên của anh. Cô ấy tin rằng sự khoái lạc mà cô ấy mang lại cho anh là một thứ vũ khí sắc bén có thể hạ gục anh bằng cách buộc anh phải bỏ vợ, chọn cô ấy. Mỹ bắt anh phải lựa chọn. Tuy anh là kẻ đa tình nhưng anh không muốn phá vở mái ấm gia đình. Hơn nửa, vợ anh không có lỗi, cô ấy là một phụ nữ đoan trang, là người mẹ hiền của con anh. Anh không thể nào ly dị một người vợ tốt như vậy. Nhưng khi ở bên Liên thì cơ thể của anh lại khao khát Mỹ. Anh mất phương hướng. Thế là anh bỏ trốn.

Trút hết nổi niềm. Đại cảm thấy nhẹ người. Ngọc trầm tư. Lòng bàn tay áp một bên má. Tay kia khuấy cái muỗng vào ly nước theo vòng xoắn ốc. Đại không biết cô đang nghĩ gì. Có thể cô cũng là một người vợ. Cô ấy có đánh giá mình là một người tồi tệ không? Ngọc ngừng khuấy nước. Với vẻ nghiêm túc, cô hỏi Đại:

- Anh có yêu vợ không?

- Tất nhiên là anh rất thương cô ấy, đó là lý do anh không thể bỏ cô ấy.

- Anh có thương cô Mỹ không?

- Anh rất yêu cô ấy. Nói chính xác hơn là anh rất mê cô ấy.

- Vì sao anh không nói là “yêu vợ” và “thương Mỹ”?

Đại thật sự lúng túng. Anh đã trả lời rất rõ ràng. Ngọc bẻ lại anh. Trong câu hỏi của cô có ngụ ý gì chăng? Ngọc hỏi “Anh đã từng nói với ai là anh rất yêu thương người ấy chưa?”. Đại càng bối rối, không biết trả lời như thế nào. Vì thường thì người ta nói “anh rất yêu em, hoặc anh rất thương em”. Chắc không có ai sẽ nói là “Anh rất yêu thương em”. Ngọc nói. Vấn đề không phải là Mỹ đã ép buộc anh phải ly dị vợ. Một ngày nào đó, vợ anh cũng sẽ yêu cầu anh từ bỏ Mỹ nếu cô ấy biết quan hệ của anh với Mỹ. Đó là một đòi hỏi chính đáng. Chính đáng ư? Đại không cho là như vậy. Ngọc cho là anh trốn tránh bản thân mình. Anh không hiểu ý của Ngọc. Anh nói:

- Anh chưa hiểu ý của em.

- Anh không cần hiểu ý của em, anh chỉ cần lắng lòng lại một chút, đến một lúc nào đó anh sẽ hiểu vấn đề của chính bản thân mình là ở chỗ nào. Thì vướng mắc của anh sẽ được giải tỏa.

Đại nghe Ngọc nói một ngôn từ đơn giản “lắng lòng”, nhưng lại mới mẻ đối với anh. Lòng anh đang rối. Có lẻ anh cần có thời gian để lắng lòng mình. Nhưng ít ra, hiện giờ anh có cảm giác đã nhẹ hơn nhiều. Nó không khiến anh phải nghẹt thở nữa.

- Anh có muốn nghe em kể chuyện không? - Ngọc nói.

- Kể chuyện à, hay đấy, đã từ lâu không ai kể chuyện cho anh nghe. Em kể đi.

Ngọc kể rằng, có một chú heo con hỏi mẹ của nó: “Mẹ ơi, hạnh phúc là gì vậy mẹ?”. Mẹ của heo con trả lời “Là cái đuôi của con đấy con trai yêu!”. Vậy là heo con mỗi ngày đều tìm cách với tới cái đuôi của mình, nó cứ với mãi, xoay vòng xoay vòng đến khi mệt lả mà vẫn không thể nào với tới cái đuôi của mình. Vậy là heo con cầu cứu mẹ “Mẹ ơi, sao hạnh phúc khó với tới vậy mẹ, con làm mãi mà không có cách nào với được nó! Làm sao người ta có được nó hả mẹ?”. Mẹ của heo con mỉm cười âu yếm và nói với cậu con trai cưng của mình “Vì sao con lại muốn với tới nó hả con trai, con không thấy rằng nó luôn theo mỗi bước con đi con và mãi mãi bên con sao. Con cứ hãy đi bất cứ nới đâu và làm bất kỳ điều gì con muốn, khi con mệt mỏi và dừng bước để nhìn lại phía sau, con sẽ thấy cái đuôi của mình luôn ở sau mình và gần nơi con nhất, nó không bao giờ rời bỏ con, con trai à! Hạnh phúc là đó, là những gì bên con và luôn gần gũi với con, nhưng chỉ đến khi con đã đi khắp mọi nơi và đặt chân đến tất cả những mảnh đất mới mẻ với bao điều kỳ thú và cả những khó khăn và vấp ngã, đến lúc ấy, con mới có thể nhận ra đâu là thứ hạnh phúc luôn gần bên con! Con trai yêu của mẹ có muốn đi tìm hạnh phúc nữa không?”. Có lẽ heo con vẫn còn ngây thơ lắm, nó chưa hiểu hết được những gì mẹ nó nói “Có chứ mẹ, ngày mai con sẽ lại đi tìm nó, mẹ nói nó ở gần con nhưng con chẳng thấy đâu cả!”.

Một câu chuyện ngụ ngôn, mới nghe qua tưởng chừng không có liên quan gì đến câu chuyện của Đại. Nhưng nó làm cho anh nhìn lại trong khoảng thời gian qua anh đã cố chấp và ích kỷ đi tìm cái mà anh gọi là hạnh phúc, là cái làm cho anh thỏa mãn những cảm xúc khao khát nhất thời. Để giờ đây, anh cảm thấy mệt mỏi và nhìn lại những gì mà mình đang có trong cuộc sống bộn bề và trong mối quan hệ tay ba, khiến cho anh thấy giựt mình. Anh đã vô tình để cho hai người đàn bà đau khổ vì anh. Vậy mà anh lại trách họ. Có lẻ giờ này Liên đang làm một công việc hàng ngày, con gái của anh đang hỏi mẹ “Khi nào cha về”. Có lẻ giờ này Mỹ đang tức tối vì Đại nói yêu cô nhưng lại không cho cô một danh phận. Lúc mới bắt đầu anh đã sai. Có muộn không. Khi anh vừa chợt nhận ra lỗi lầm của chính bản thân mình. Anh nói.

- Câu chuyện hay lắm. Cảm ơn em. Anh đã biết vấn đề của anh ở chỗ nào. Lòng anh đã lắng lại phần nào. Có thể anh nhận ra nút thắt của anh ở chỗ nào. Còn em?

- Em thì... có thể nói là vì yêu nghề mà em đã phạm sai lầm lớn. - Ngọc trả lời.

- Sai lầm gì?

Ngọc im lặng một hồi. Cô đang lắng lòng để nói về mình. Cô bắt đầu bằng một giọng rất nhỏ nhẹ.

Cô là một hướng dẫn viên du lịch, rất yêu nghề. Đi chu du khắp nơi là sở thích của cô. Cô như con chim nhỏ bay trên bầu trời xanh, cô yêu biển, yêu núi đồi, yêu những cánh đồng lúa và con sông nhỏ miền quê,... Mỗi nơi cô đến để lại trong cô một kỷ niệm đẹp. Đến khi lập gia đình. Chồng của cô khuyên cô nên đổi nghề để được ở nhà nhiều hơn. Rất khó khăn cô mới thuyết phục được chồng cho cô tiếp tục công việc chỉ giới hạn những chuyến du lịch ngắn ngày. Cô khao khát được trở lại với biển của Nha Trang, rừng thông của Đà Lạt, núi đồi của Tây nguyên,... Nhưng cô chỉ nhận đi các “tour” ngắn ngày ở vùng Đồng bằng Sông Cữu long. Mong giữ được hạnh phúc gia đình.

Không may cho cô, trong một chuyến Du lịch ở Châu Đốc, khi leo núi cô bị trợt chân và cái thai gần hai tháng cũng không giữ được. Cô luôn bị dằn dặt với nổi đau đã mất đứa con chưa chào đời, mặc cảm vì có lỗi với chồng. Ông xã cô đã trách móc và lạnh lùng với cô.  Ép cô phải bỏ luôn nghề. Cũng kể từ đó cuộc sống vợ chồng tẻ nhạt dần.

Ông xã của cô thường xuyên vắng nhà, nhiều ngày chỉ có một mình cô đối diện với mâm cơm lạnh lẽo. Những tình cảm của cô chuẩn bị cho ngày sinh nhật của ông xã, hay sinh nhật của của cô trở thành vô nghĩa, bởi vì anh ấy bận việc làm ăn nên không thể về nhà cùng cô. Cô một mình trong ngày kỷ niệm ngày cưới, để rồi cô nghe anh ấy nói “Anh xin lỗi, không thể bỏ công việc được”. Cô quá quen thuộc với những lý do bận hội nghị, tiếp khách, .... của chồng. Cô trở thành là một người vợ cô đơn.

Luôn cho mình là nguyên nhân gây ra thất vọng cho chồng vì đã để mất đứa con. Cô nổ lực để cứu vãn hạnh phúc gia đình. Cô quyết định từ bỏ công việc. Cô dự định sẽ  gửi đơn thôi việc vào ngày Thứ Hai, tức là ngày mai. Nhưng cô chưa biết cô sẽ sống ra sao khi từ bỏ một công việc mà cô yêu thích nhất. Và cô cũng không chắc chắn là sự hy sinh của cô có thể bù đắp lỗi lầm của cô đã trót xảy ra, để vợ chồng cô được vui vẻ như xưa. Nhưng cô không thể không đau lòng. Đó là lý do tại sao cô đắn đo suy nghĩ.

Đại nghĩ. Sao Ngọc phải khổ sở như vậy. Chỉ là một tai nạn. Cô là người đau lòng và chịu mất mát nhiều nhất. Tại sao đức ông chồng cô ấy không an ủi cô. Lại đổ hết lỗi lầm lên người cô. Chẳng qua đó chỉ là cái cớ để cho anh ta tự do bên ngoài, mặc cho cô chịu dày dò, đau khổ một mình. Anh cho dù có những mối quan hệ bên ngoài, nhưng chưa bao giờ anh bạc đãi hoặc lạnh nhạt với Liên. Anh luôn bù đắp cho mẹ con nàng, anh luôn cô gắng làm tròn trách nhiệm của một người chồng, người cha. Anh là một đàn ông có nghĩa khí. Còn chồng của Ngọc sao mà tệ thế. Thật tội nghiệp cho cô. Một cô gái thông minh linh lợi, luôn nghĩ cho người khác, đáng nhẻ phải được chồng cô yêu thương. Sự đời thường éo le. Cái gì trong tầm tay thì không biết quý trọng. Nếu đổi lại là anh, anh sẽ quý trọng Ngọc như một báu vật. Chà! Đại lại nghĩ lung tung rồi. Anh không nên có ý nghĩ không nghiêm chỉnh với một cô gái như Ngọc. Cô trong sáng và hồn nhiên biết bao. Được làm bạn cô đã là may mắn lắm rồi. Anh phải nghĩ ra một cách gì để giúp Ngọc.

- Sau khi nghĩ việc, em có dự định gì không?

- Em tạm ở nhà một thời gian, sinh cho anh ấy một đứa con, sau đó hẳn hay.

- Không hẳn là phải ở nhà thì mới được sinh con. Em có thể làm một công việc gì đó gần với công việc em đang làm. Như điều hành hoặc thiết kế các “tour” theo yêu cầu của khách hàng. Cũng có thể xây dựng các chương trình quãng cáo cho ngành. Em cũng có thể khai thác thêm các khu du lịch tiềm năng,...rất nhiều việc để làm về du lịch.

Đại thấy mắt của Ngọc sáng lên. Ý tưởng của anh rất hay. Nhưng có lẻ ông xã của em thích em ở nhà để làm “bà nội” hơn. Em thử nói chuyện với ông xã đi, có thể anh ấy đồng ý. Đại khuyến khích Ngọc. Ở nhà xoay quanh bếp núc không thích hợp với tính cách của em. Cảm ơn anh. Em sẽ thử. Nhưng nếu anh ấy không đồng ý thì em sẽ chìu theo ý của anh ấy. Em hy sinh vì gia đình là tốt. Nhưng phải cả hai cùng hy sinh thì mới có kết quả tốt. Em là phụ nữ. Hy sinh một chút không sao. Đàn ông phấn đấu cho sự nghiệp là hợp lý. Em không so đo chuyện đó đâu. Em làm tất cả miễn anh ấy vui trở lại là em vui rồi.

Sau bửa ăn sáng. Đại lái xe, cả hai đi Mỹ Khánh theo hướng dẫn của Ngọc. Mỹ Khánh là một khu du lịch miệt vườn, tuy không lớn lắm, nhưng được cái khí hậu trong lành và mát mẻ. Ngọc đưa anh xem mọt vài trò chơi dân gian, anh cười thật sảng khoái khi chứng kiến mấy chú heo con đua nhau chạy thật nhanh giành chỗ ăn ở một cái máng dài bằng gỗ có đựng cám. Đến xem căn nhà bằng gỗ lim có tuổi hơn trăm năm. Người trông coi nhà cỗ là một cụ bà tuổi trên 80 mà nói năng hoạt bát, bà thuộc rất nhiều bài thơ tình yêu đôi lứa. Bà đọc một bài thơ dân gian nghe có vẻ hài hước nhưng rất thú vị:

“60 chưa phải đã già

60 là tuổi mới qua dậy thì

65 hết tuổi thiếu nhi

70 là tuổi mới đi vào đời

75 là tuổi ăn chơi

80 là tuổi yêu người yêu hoa

90 mới bắt đầu già

đêm đêm vẫn cứ mặn mà yêu đương

100 có lệnh diêm vương

cứ ở trên ấy yêu đương thỏa lòng

bao giờ đạn hết lên nòng

từ từ nằm xuống là xong một đời”

Đại thấy Ngọc có vẻ e thẹn, mặt hơi đỏ. Đại hỏi. Em mới nghe bài thơ này lần đầu à? Em nghe nhiều lần rồi. Vậy sao anh thấy em mắc cở giống như con gái vậy? Đâu có. Em thấy bà lão tuy tuổi đã cao mà vẫn lạc quan yêu đời. Còn em, hình như đã già đi trước tuổi. Đại thầm nghĩ. Có lẻ chồng cô đã nhạt nhẻo với cô, nên cô cảm thấy tủi thân chăng? Anh thấy Ngọc có vẻ mệt mõi. Cô nói là hơi bị chóng mặt. Anh đưa Ngọc ra một cái nhà mát, gọi thức ăn và nước uống. Nhưng cô không ăn được một chút nào, hai mắt nhắm nghiền, một lúc sau, nàng nghiêng vào vai Đại và ngủ thiếp đi một lúc....Tiếng cười nói của du khách gần đó, làm cô tỉnh giấc và có vẻ ngượng ngùng. Cô nói với Đại là gần đây cô bị chứng mất ngủ, nên thỉnh thoảng bị choáng. Ngọc xin lỗi Đại và có ý muốn ra về.

Trên đường về, Ngọc hỏi Đại làm nghề gì. Đại nói anh đầu tư xây dựng bất động sản. Hiện nay không khả quan. Ngọc nói. Chính phủ đang có gói hỗ trợ 30 nghìn tỷ đồng cho các dự án xây dựng nhà cho người thu nhập thấp, cô khuyên anh nên chú ý vấn đề này. Dự án đô thị mới ở Nam Cần Thơ còn tiềm năng. Có thể xây dựng trường học và đầu tư xây dựng chợ. Vì có Cảng Cái Cui và 2 khu công nghiệp. Đại ngạc nhiên về sự am hiểu tình hình bất động sản và có lời khuyên rất hợp lý. Cô nói. Cô biết được cũng thông qua một số khach hàng kinh doanh về lĩnh vực này.

Chia tay Ngọc. Đại cho xe hướng về Cầu Cần Thơ để về Sài gòn. Đến Bình Minh, anh dừng lại một quán cà phê ven đường. Anh gọi một trái dừa tươi. Khí trời nóng bức, vị ngọt của nước dừa làm anh dễ chịu phần nào. Anh chần chừ không muốn ra xe. Đầu óc cứ bận bịu suy nghĩ về Ngọc. Ngày mai, cô ấy sẽ nộp đơn xin nghỉ việc, hay chuyển sang làm những công việc khác như Đại đã gợi ý với cô. Cô có thuyết phục được ông xã của mình. Nhiều dấu hỏi cứ hiện lên trong đầu của anh. Nếu mình là ông xã của Ngọc, thì Ngọc không cần phải khổ sở như vậy. Anh sẳn sàng để cho Ngọc được tự do lựa chọn làm những công việc mà cô ấy thích. Chao ôi! Minh lại suy nghĩ lung tung nữa rồi. Có lẻ mùi hương mái tóc của Ngọc như còn vương vấn trên vai áo của anh. Cô ấy vừa yếu đuối vừa mạnh mẽ. Cô ấy đang đối mặt với hoài bảo của bản thân với hạnh phúc chung của gia đình.

Khi xưa Liên dạy mẫu giáo. Nàng yêu trẻ con. Nàng có năng khiếu kể chuyện rất hay. Đại đã từng say mê những câu chuyện cổ tích do Liên kể. Từ khi có con, những câu chuyên đó chuyển về phía con gái nhỏ của anh. Có lẻ gánh nặng của công việc nhà và chăm sóc con cái. Liên ít thời gian nói chuyện với anh hơn. Mỗi đêm cô nằm bên anh ngoan ngoản như một con mèo con, say sưa ngũ trong vòng tay bảo vệ của chồng. Nàng không có những cơn sóng tình ồ ạt lúc đêm khuya. Có lẻ nàng quá mệt mõi. Anh cảm thấy thương Liên quá. Một người vợ đơn thuần, chăm chỉ, không đòi hỏi. Sao anh lại vì những thú vui riêng của mình mặc cho nàng lặng lẻ lo toan “Lần này về nhà, mình sẽ hỏi ý kiến Liên, nếu cô ấy thích trở lại trường Mẫu giáo hoặc làm một công việc nào đó, mình sẳn sàng đồng ý và tạo điều kiện cho cô ấy”.

Một ngày làm bạn với cô gái tên Ngọc quả là đáng giá ngàn vàng. Từ Ngọc, anh hiểu được giá trị của ý chí nổ lực giữ gìn hạnh phúc gia đình, sự hy sinh âm thầm của một người làm vợ, không so đo, không tính toán.

Anh quyết định chia tay với Mỹ, không trách móc, không giận hờn. Trả tự do cho Mỹ tìm một người có thể cho nàng một danh phận. Anh quyết định về nhà để bế đứa con gái trên tay và hôn lên đôi mắt của Liên mõi mòn chờ đợi anh. Sau đó ngũ một giấc bình yên trong mái ấm gia đình.

Cảm ơn Ngọc. Người con gái luôn nghĩ cho người khác. Em không làm gì hết những em đã đưa anh trở về với gia đình của mình, nơi mà anh có được hạnh phúc thật sự. Hy vọng em sẽ giữ được gia đình của em và được hạnh phúc mà em đáng có. Một ngày nào đó anh sẽ trở lại Cần Thơ với một trạng thái mới. Anh cam đoan là như vậy.

 (Hết)

HAI NGƯỜI ĐÀN BÀ (I)

(Phần I)

Truyện vừa của H. V.

            Đường phố Sài gòn trong giờ cao điểm lưu lượng xe khá dày. Đại sốt ruột lắm nhưng cũng phải chịu. Cuối cùng Nhà hàng Cù Đất cũng hiện ra trước mắt anh, ngay mặt tiền đường Xô Viết Nghệ Tĩnh.

            Cái tên “Cù đất” nổi bật bởi dàn đèn sáng rực và phía dưới có hàng chữ “bò tơ Củ Chi - chính gốc 100%” làm cho Đại chú ý khi đứng trước cửa nhà hàng. Bước vào sảnh, Đại có cảm giác thoải mái trong một không gian mở vừa rộng vừa thoáng mát. Anh thấy những hồ nước bằng thủy tinh nuôi nhiều thủy sản tươi sống. Những chiếc bàn vuông bằng gỗ màu vàng trầm được sắp xếp ngay ngắn trông rất lịch sự. Anh càng thích thú hơn khi đến khu sân vườn có nhiều cây xanh thoáng mát và có tiếng chim hót líu lo. Những bực dọc trên đường đi giờ tan biến hết. Đại thấy Phong ở bàn cuối cùng đang vẫy tay ra hiệu cho anh.

- Sorry đến trễ, xe đông quá, không chạy nhanh được.

- Không sao mà, ngồi xuống đi, tao gọi trước món bò luộc và cá lóc nướng trui rồi. - Phong đưa “menu” cho Đại, - mày từ từ nghiên cứu rồi gọi thêm, ở đây món nào cũng ngon.

- Tao đang đói đây nè, thưởng thức món này trước rồi tính sau.

Nhìn đĩa thịt bò luộc có màu nâu trắng đặc trưng của bò tơ, một chút xíu mở xen kẽ thớ thịt, bên ngoài cùng là lớp da bóng mềm mại, một đĩa rau rừng đúng điệu và chén mắm chua với những con cá cơm trắng muốt trong vắt cùng với nước sền sệt màu đỏ nhạt của nước mắm làm Đại không kiềm chế được cơn “đói” đang hoành hành bao tử. Đại lấy một miếng bánh tráng rồi bỏ lên một ít rau rừng, vài lát thịt luộc, thêm mấy con mắm cá cơm lên trên, gói lại và chấm vào nước mắm chua rồi từ từ thưởng thức. Bánh tráng không quá dai cũng không quá dòn, vị rau rừng với rất nhiều mùi vị tinh khiết và thanh tao rất lạ cộng thêm vị ngọt, mềm và không bở, một chút béo của thịt bò luộc, vị chua và mặn của mắm chua làm cho người sành ăn như Đại cũng khen “rất ngon”.

- Uống rượu gì? - Phong hỏi.

- Một loại rượu vang nào đó...

- Hay là dùng quốc tửu đi.

- Rượu đế hả?

- Ừ, ăn thịt bò Củ Chi cũng nên uống rượu đế Củ Chi xem sao?

- Cũng được.

Người phục vụ mang ra một chai rượu đế Củ Chi. Phong rót đầy hai ly, rồi nói:

- Cạn ly!

- Cũng “ok” lắm, - Đại nói - cay mà không nồng, mùi thơm dễ chịu.

- Ăn cá đi, cá ở đây là cá thiên nhiên 100%.

- Được rồi, tao đã thấy chữ 100% to tướng ở trước nhà hàng rồi, mày không cần quảng cáo thêm làm gì - Đại cười.

- Đừng làm tao mất hứng, vừa ăn vừa nói mới thú vị chứ.

- Đồng ý!

- Ở đây nướng cá bằng cách xiên vào que và đặt trên lò than rực hồng, trở đầu, cá vừa chín tới, vừa thơm vừa ngọt, ăn thử xem. - Phong vừa nói vừa gấp một miếng cá trắng phau đặt lên bánh tráng, thêm vài lá rau xà lách, rau thơm, rau diếp cá, rồi chắm với mắm nêm. Anh gật gù - Ngon tuyệt. - Thấy Đại vẫn không đụng đũa vào con cá, anh nói:

- Món này là món “ruột” của mày mà, sao hôm nay thờ ơ quá vậy?

            - Nói thật, - Đại nói - vì món này làm tao nhớ đến một câu chuyện không vui.

            - Chuyện gì vậy?

            - Chuyện có liên quan đến Mỹ.

            - Hai đứa mày cải nhau à?

- Gần như là vậy.

- Mua quà rồi dỗ ngọt nàng vài câu là huề, đó là “chiêu” của mày mà.

- Không đơn giản như vậy. Nàng muốn tao ly dị Liên và cưới nàng làm vợ.

- Trời đất! Thế là mày gặp rắc rối to rồi!

- Ừ!

- Mày định làm thế nào?

- Tao định... chia tay nàng.

- Thật không?

- Thật!

- Không tin được, trừ phi mày có đối tượng mới?

- Không có. - Đại lắc đầu.

- Trước kia mày rất mê nàng, giờ nói chia tay, có làm được không?

- Thì mày cũng nói là lúc trước, bây giờ thì ....không như lúc trước nữa!

- Không gặp vài ngày, mà mày có thay đổi lớn quá.

- Khi nàng đưa ra yêu cầu đó, tao choáng váng và không biết phải làm thế nào. Trong lúc hoang mang, tao lang thang đến tận miền tây, và ở nơi đó tao nhận ra rằng chia tay với nàng là phương án tốt nhất cho cả đôi bên.

- Ở miền tây có gì đã làm cho mày có quyết định như vậy?

- Có lẻ khí hậu trong lành ở miền tây đã làm cho tao thông suốt.

- Tao nghĩ không chỉ có thế thôi, chắc chắn là mày có bóng hồng mới nên mới có ý định từ bỏ một cô bồ đẹp như Mỹ.

- Mày không hiểu gì hết. Mỹ đẹp thật, nhưng...

Đại  ngập ngừng vì không biết bắt đầu từ đâu để thoát khỏi sự công kích của Phong.

Phong có vẻ sốt ruột: - Nhưng ...thế nào, sao mày không nói tiếp!

- Vì có những chuyện thầm kín nếu nói ra thì không hay lắm.

- Ôi trời! mày đã thay đổi từ lúc nào vậy, trước đây có bao giờ mày ngần ngại khi nói về chuyện “mây mưa” với con gái.....

- Thôi mà, cái gì cũng là trước kia, bây giờ đã khác rồi.

- Mày có vẻ khác thường thậ đó, nếu không muốn nói thì tao không ép mày. - Phong nhún vai, cắm cúi  gắp thức ăn.

- Thôi được .... để tao nói. Mỹ là một cô gái đẹp, tao rất thích ở bên nàng, mỗi khi ở bên nàng tao thật sự có cảm giác thỏa mãn.

- Vậy là tốt quá rồi, vậy tại sao lại chia tay?

- Không tai jsao cả, đơn giản là khi tao phát hiện tao và nàng hợp nhau về thể xác, nhưng không hợp nhau về tâm hồn, nên tao đã suy nghĩ rất nhiều về chuyện này.

Phong thấy Đại không đơn giản chút nào. Việc Đại quan hệ với Mỹ để tìm cảm giác thỏa mãn thì có thể cho là một chuyện đơn giản, nhưng việc không hòa hợp về tâm hồn với Mỹ thì không đơn giản chút nào. Đại đòi hỏi cao quá chăng? Đòi hỏi đó khó mà đạt được. Dù sao anh cũng tôn trọng ý kiến của Đại. Anh hỏi:

- Mày có thể nói từ đâu mà mày nhận ra điều đó không?

Đại chưa biết trả lời Phong như thế nào, anh đang cố gắng đi tìm câu trả lời.

Lúc đó là một buổi tối. Trong căn phòng ấm cúng của một biệt thự nhỏ ở ngoại ô, nơi dành riêng cho những cuộc hẹn hò của Đại và Mỹ. Đại nằm duỗi chân trên nệm, hai tay gối đầu, ti-vi đang phát một chương trình quãng cáo, tiếng nhạc ồn ào làm anh bực dọc tắt ti-vi rồi đến bên cửa sổ, đường phố đã lên đèn. Anh sốt ruột và vui mừng khi có tiếng gõ. Anh vặn núm cửa. “Ôi! Em yêu của anh” Mỹ tươi cười và chìa tay ra. Anh nắm tay Mỹ. Hai người lập tức siết chặt lấy nhau. Anh xoay người và một chân co lên, cánh cửa đóng sập. Tay Mỹ quàng lấy cổ anh, ngón chân kiểng lên. Anh lần tay vào trong áo Mỹ. nàng vòng tay ra sau hông của Đại ghì chặt hơn. Nhịp tim của họ không đều. Bước chân của hò lần mò đến mép giường. Mỹ ngã người ra sau, anh cúi xuống hôn tóc, hôn mắt nàng, cánh tay khỏe mạnh của Đại nâng Mỹ lên gường. Mỹ hồi hộp chờ đợi từng động tác của anh. Anh cởi lần lượt cho đến khi không còn mãnh vải nào trên cơ thể mình. Ngọn lửa bị dồn nén đang có dịp bùng lên và anh hối hả bật tháo bỏ từng lớp áo của nàng, miếng vải tam giác nhỏ xíu cũng bị anh giựt phăng ra. Cơ thể của nàng đẹp đến mức anh không thể cưỡng lại được. Mồ hôi anh bắt đầu rịn ra.

Mái tóc dợn sóng của Mỹ xõa trên giường. Đôi tay của Đại ve vuốt làn da nàng trắng trẻo và mịn màng của nàng, bầu vú căng tròn sức sống của nàng. Anh xoa khắp cùng trên cơ thể nàng. Nàng xứng đáng với cái tên Tuyết Mỹ mà cha mẹ đã đặt cho nàng. Anh ngây ngất.

Anh siết chặt tấm thân mỹ miều đang lã lơi dưới những ngón tay của anh. Anh hôn môi nàng, cổ nàng, nhấm nháp đầu vú nàng một cách tham lam. Tay anh vuốt xuống bờ eo nàng, lần xuống rốn, đùi, rồi đến nơi đang ấm ướt của nàng, đang ẩm ướt. Anh đê mê đến tột cùng. Môi anh vẫn dính chặt vào môi nàng.

Hay tay của Mẫn cũng rất linh hoạt. Những ngón tay nàng không ngừng di chuyển trên tấm thân cường trán của Đại. Nàng bấu chặt vào anh, cong người lên xuống theo từng đợt nhấp nhô của Đại. Sự kích động của anh càng tăng dần theo từng đợt chà sát của Mỹ. Anh không thể nào chờ đợi thêm, anh siết Mỹ thật mạnh. Phía dưới của anh vùng vẫy để tiến sâu vào nơi tận cùng của nàng. Tiếng rên rỉ đã bật lên. Anh hổn hển “Đã hơn một tháng rồi, anh mới được yêu”. Mỹ rướn người, đón nhận sự dũng mãnh của Đại với niềm cảm xúc dâng trào. Mỹ thích Đại trong những lúc như vậy. Dũng mãnh như một con hổ. Con hổ đói lâu ngày. Hai tay nàng ôm cổ Đại, vùi đầu anh xuống. Hai người cảm nhận sự cọ sát da thịt của nhau.

Họ nằm đối diện nhau. Họ nhìn nhau. Trên tường máy điều hòa phả hơi sương, căn phòng không gì thế mà bị lạnh, trái lại rất là ấm cúng. Mỹ vuốt ve khuôn mặt anh. Nàng nhổm dậy nằm trùm lên cơ thể anh. Mái tóc nâu rủ xuống, che lấy khuôn mặt, lồng ngực anh, nàng dùng tay mơn trớn đôi mắt, sóng mũi, vành tai, bắp tay săn chắc, lồng ngực nở nang, cặp đùi cứng cáp của anh. Những ngón tay mềm mại của nàng không ngừng di chuyển từng bộ phận trên cơ thể anh. Đại kéo Mỹ xuống, đăm đắm nhìn vào đôi mắt nàng. Anh muốn độc chiếm nàng. Em là của riêng anh. Đúng không? Đúng vậy. Vì anh là con hổ. Em là con mồi. Một con mồi khiến anh luôn thèm khát. Thật không? Thử rồi biết.

            Bàn tay của Mỹ vẫn không ngừng mơn trớn cơ thể anh. Ngón tay nàng nhẹ nhàng chuyển động. Nhiệt độ trong cơ thể Đại nóng dần lên. Lần đầu tiên vừa mới xong vậy mà cơn thèm khát mới lại dâng lên. Tay anh ghì chặt tấm thân kiều diễm của nàng, lửa trong anh lại càng bùng cháy to hơn. Cánh cửa của nàng đón anh vào, anh vào mãi. Đến khi sóng tình trong anh cuồn cuộn, hết lớp này đến lớp khác, trào ra, thấm ngập trong nàng.

Đại muốn nhổm dậy. Mỹ không muốn rời Đại. Bàn tay nàng nắm níu, nàng nhìn anh bằng ánh mắt tràn trề khát vọng. Em chưa thấy đủ, phải không? Mỹ chớp đôi mắt long lanh. Ở lại với em anh nhé?

Không chờ cho Đại trả lời. Bờ môi nàng phủ lên môi Đại. Lưỡi của nàng quấn lấy lưỡi của anh, kiếm tìm tận ngõ ngách. Nàng ngồi lên anh. Tấm lưng thẳng đứng, ngực hơi ưởn ra, bầu vú rung lên. Mặt nàng hơi ngửa ra sau, tay nàng chuyển động trên cơ thể anh, đến giữa hai đùi, nàng bắt lấy anh, vào sâu trong anh, hơi thở nàng gấp gáp.

Khuôn mặt nàng mỗi lúc một ửng đỏ. Cơ thể nàng nhấp nhô. Ngực nàng đung đưa. Mỗi lần lên xuống là mỗi lần nàng vào anh sâu hơn. Mông nàng xoay, lên xuống từng đợt, mỗi lúc nhanh hơn, mạnh hơn. Nàng bắt đầu rên. Tiếng rên của dục vọng. Đại phấn khích tột cùng. Không thể kiềm chế được nữa, anh kêu lên một tiếng. Toàn thân rúng động. Cảm giác bay bổng khó mà tả nổi.

Sau ba lần đạt đến cao trào, hai mắt lim dim, Đại chìm dần trong cảm giác mông lung Sự mệt mõi lan tỏa dần trong cơ thể. Mỹ nằm cạnh anh, một chân gác lên eo anh, hai cánh tay ôm lấy anh, như muốn trói chặt đời anh. Má nàng kề sát môi anh. Cứ thế. Đại thiếp đi. Mãn nguyện.

Đại tỉnh giấc. Mỹ vẫn nằm cạnh anh, không có vẻ gì là mệt mỏi. Ngọn lửa trong nàng vẫn đang âm ỉ. Đại thầm nghĩ “E rằng mình sẽ phải tiêu hao nhiều sinh lực với niềm ham muốn vô tận của nàng”. Anh cảm thấy sao mình nực cười quá. Anh đang nằm trong vòng tay của người đẹp, được hưởng thụ cái lạc thú trần gian mà bất cứ người đàn ông nào cũng mong đợi. Tiêu hao một chút sinh lực trong sự hưởng thụ cũng là xứng đáng.

Đại rơi vào trạng thái mơ hồ. Liên vợ anh, vẫn làm những công việc thường ngày, lau sàn nhà, xếp quần áo, làm bửa ăn tối, ngồi trên ghế sô pha xem ti vi, đứa con gái nhỏ của anh ngồi chơi búp bê gần đó, thỉnh thoảng hỏi mẹ, khi nào cha về. Cảnh trong phòng riêng. Liên tỷ mỷ xoa bóp cho anh, nụ cười hiền hòa, đôi mắt đen và sáng. Liên dịu dàng đón nhận những cử chỉ âu yếm của anh. Anh ôm ấp nàng, đi sâu vào nàng. Sau cuộc ái ân. Nàng đi vào giấc ngủ bình yên, không lo lắng, muộn phiền. Nàng hạnh phúc bên anh.

Bất giác, Đại thấy thương vợ rất nhiều, Liên dễ dàng thỏa mãn, không đòi hỏi, không nghi ngờ, tận tụy chăm sóc cho chồng và con và coi đó là một niềm vui niềm hạnh phúc của nàng. Liên giản dị, dịu dàng và nhân hậu, nàng như một nàng tấm trong chuyện cổ tích, như một cô thắm hiếm hoi giữa đất Sài Thành hoa lệ, nàng như một đóa sen tinh khiết không lấm mùi bùn giữa xã hội đua chen. Nàng là một người vợ tốt người mẹ tốt điển hình. Nàng vốn đơn thuần trong cuộc sống, nên nàng cũng rất đơn thuần lúc ở bên chồng. Vời nàng “chỉ một lần là đủ”, sau đó nàng thiếp đi với vẻ mặt mãn nguyện. Ngày mai lại tiếp tục với công việc nội trợ quen thuộc, cứ thế ngày này qua ngày khác. Nàng không thay đổi. Nàng có biết đâu cuộc sống thì lại luôn thay đổi.

Mỹ thì ngược lại, dục vọng trong nàng luôn mãnh liệt. Những lần ở bên Mỹ, anh thường nói với Mỹ là anh yêu nàng. Nhưng cảm xúc qua đi, anh lại tự hỏi, đó có phải là tình yêu?

Màu sắc lung linh tỏa ra từ chiếc đền ngũ trên trần. Anh bước xuống giường. Mỹ giữ anh lại. Nàng vẫn đang trần truồng. Anh hôn lên má nàng. Anh không bỏ trốn đâu, em yêu. Anh sẽ trở lại ngay.

Đại vào phòng tắm. Anh cầm vòi sen tưới khắp người, Hơi nóng từ từ lắng dịu. Anh mặc quần áo, không có ý định trở lại giường cùng Mỹ. Thấy anh quần áo chỉnh tề. Mỹ phụng phịu. Anh bỏ cuộc thật sao. Anh chưa ăn gì từ chiều đến giờ. Nạp năng lượng xong, anh sẽ bù lại cho em. Anh hứa.

Họ vào quán ăn cách đó không xa lắm. Quán ăn nhỏ nhưng lịch sự. Đại và Mỹ vừa ngồi xuống, nhân viên phục vụ đã mang thực đơn đến. Đại chọn món thịt bò xào củ hành và cá lóc nướng trui. Nhân viên phục vụ ghi phiếu xong, lui ra. Anh và Mỹ uống một loại rượu trắng ngâm với vài vị thuốc bổ. Đại cầm ly rượu chưa biết nói gì, đây là lần đầu tiên anh có ý né tránh cái nhìn khiêu khích của Mỹ đang xoáy vào anh.

Mỹ nâng ly rượu cùng cạn với Đại. Mặt nàng đỏ ửng, không biết vì rượu hay ánh sáng của ngọn đèn treo trên tường. Rượu có vị hơi cay xen lẫn vị ngọt của kỷ tử và táo đỏ. Mỹ nhìn con cá trên bàn, nói:

- Ở đây họ nướng cá trên bếp than, nên không ngon bằng cá nướng trong ổ rơm ở miền quê. Nhưng ở miền quê thì không có những chiếc giường êm ái như ở thành thị.

Nàng cố tình nhắc đến chiếc giường. Nàng muốn phơi bày cơ thể trên đó. Đại ngắm Mỹ. Nàng đang cười. Nụ cười của nàng quyến rũ đến nổi đàn ông khó mà cưỡng lại. Lần đầu tiên, kể từ khi quen Mỹ, nhiều dấu hỏi xuất hiện trong tâm trí anh. Đã có bao nhiêu nụ hôn đặt lên đôi môi gợi cảm đó? Bao nhiều bàn tay chạm vào da thịt của nàng? Cặp đùi của nàng đã run lên bao nhiêu lần?

Cá lóc nướng miền quê. Chiếc giường thành thị. Câu nói có vẻ thực dụng lắm. Đại liên tưởng đến Liên. Liệu con cá ở nhà hàng và con cá do chính tay Liên nướng có khác nhau không? Cũng là con cá để ăn và nhấm nháp cùng rượu, khác nhau là đang cùng ai thưởng thức. Chiếc giường ở nhà anh và chiếc giường ở Khách sạn có gì khác nhau không. Cũng là chiếc giường để nằm, để ái ân, khác là đang cùng ai trên giường.

Mỹ bảo mình là con hổ, nàng là con mồi. Nhưng có vẻ như, mình đang trở thành con mồi của nàng. Người ta thường bảo rằng đàn bà là công cụ tình dục của đàn ông. Tại sao người ta không hiểu rằng đàn ông cũng có thể trở thành công cụ tình dục của đàn bà. Điều gì cũng có thể xảy ra. Sau bửa cơm này. Mình tiếp tục làm công cụ tình dục cho Mỹ. Cho dù là vậy, cũng đã sao nào. Được khoái lạc, thì nệ hà gì cái việc ai sẽ là công cụ của ai. Tuy nhiên, lúc này, Đại rất muốn về nhà, nơi ấy, anh có thể ngũ một giấc ngon lành, bình yên. Nơi ấy có Liên.

Uống cạn một ly, chất cay làm cho anh háo thắng hơn. Anh hỏi:

- Hôm nay em đã lên cao trào mấy lần?

- Mỗi lần anh vào trong em là cao trào dâng lên. Em muốn thêm nữa, nhưng anh bỏ rơi em sớm quá. Như thế mà còn sớm ư? Anh đâu phải là cổ máy làm tình. Anh là con người. Anh biết thỏa mãn và biết lúc nào nên dừng lại. Vì trên đời không chỉ có chiếc giường ở thành thị, hay những con cá ở miền quê, mà còn nhiều thứ khác nữa.

Mỹ buông đũa, đắm đuối nhìn Đại. nàng nắm lấy tay anh. Bàn tay nàng đang nóng dần lên. Đại hiểu ngầm là phải đứng dậy, chuẩn bị cho một cuộc phiêu lưu mới. Bữa ăn được kết thúc.

Lần này, Đại không dồn dập, anh từ tốn cởi quần áo. Hôn Mỹ một cách lãng mạn, điệu nghệ. Anh chăm chút từng bộ phận trên cơ thể Mỹ, tay anh lả lướt chạm vào nơi mà nàng mong đợi nhất. Cô lập tức hưởng ứng, toàn thân uốn éo như một con rắn, cơ thể nàng cọ sát cơ thể anh, niềm phấn khích trong anh tăng lên theo cấp số nhân. Anh xâm nhập vào nàng lúc nhanh lúc chậm, cơ thể anh nhấp nhô theo những đợt rung động của Mỹ. Nàng đón nhận anh một cách cuồng nhiệt. Cơ thể anh và Mỹ cùng bay cao, cùng rơi xuống như biểu diễn một vũ điệu trên không. Trong cõi mông lung, anh bắt gặp những tia sáng màu xanh xen lẫn màu đỏ bùng lên từ đôi mắt của Mỹ. Nàng tận hưởng niềm hoan lạc trong sự thỏa mãn ngập tràn.

Trong vô thức, Đại có cảm giác thiếu vắng điều gì, khao khát điều gì, không diễn tả được nó là cái gì, chỉ có thể cảm nhận mà thôi. Nhưng anh biết chắc chắn rằng, niềm khao khát trong anh không giống nàng. Tại sao Liên không làm cho chiếc gường trở nên sinh động và đáng yêu hơn giống như Mỹ. Tại sao Mỹ không làm cho ngôi nhà trở nên bình yên và ấm cúng hơn giống như Liên. Tại sao hai người đàn bà đó không là một. Có người đàn bà nào có hai tính cách giống như Mỹ và Liên không. Chắc chắn là có. Anh cảm thấy thích thú với ý nghĩ nếu anh có được một người đàn bà như vậy, anh sẽ không còn cảm thấy có lỗi với Liên mỗi khi trên giường với Mỹ, cũng không cảm thấy khao khát Mỹ mỗi khi ở bên Liên.

Khi ngọn sóng trong lòng đã lắng xuống. Đại muốn trở về nhà ngũ một giấc ngon lành. Anh quay sang Mỹ. Có vẻ như nàng đã được hả hê.

- Em thấy thế nào? - Đại hỏi.

- Tuyệt lắm!

- Em có muốn ngũ một chút không?

- Không!

- Vậy chúng ta chia tay nhé!

 Mỹ nhìn anh vẻ hờn giỗi. - Anh lại muốn về nhà?

- Ừ, cũng khuya rồi.

- Em muốn nói chuyện với anh.

- Em nói đi!

- Anh tính chuyện của mình như thế nào?

- Em muốn anh tính như thế nào?.

- Em muốn chúng ta chính thức sống với nhau.

Đại lúng túng chưa biết nói như thế nào với Mỹ. Anh nhìn Mỹ. Nàng đẹp quá. Ở bên nàng anh luôn đạt được khoái cảm về thể xác. Ở bên Liên anh có cảm giác an toàn. Anh chưa hề có ý nghĩ sẽ từ bỏ một trong hai người. Ý nghĩ hai người đàn bà lại trở về với Đại. Anh chợt nhận ra một điều, khi ở bên Mỹ anh thấy thiếu Liên, khi ở bên Liên anh thấy thiếu Mỹ. Giá như Mỹ có được nét dịu dàng, chu đáo như Liên thì hay biết mấy. Giá như...

- Anh nghĩ gì vậy? - Tiếng của Mỹ.

- Không, không có gì. - Đại nói.

- Có phải anh đang nghĩ lúc nào sẽ làm đám cưới với em?

Câu hỏi của Mỹ làm Đại vỡ mộng “Giá như....là không thể được rồi”.

- Em đừng nói đùa, anh đã có vợ rồi.

- Điều đó em biết, nhưng anh nói yêu em là thật lòng hay chỉ là...

- Thật chứ, anh chưa quen với ai mà lâu như quen với em vậy.

- Phải, em quen anh cũng quá hai năm rồi, và em cũng vẫn là người không danh phận.

- Em nói gì nghe lạ vậy? Em vẫn là người anh yêu nhất.

- Yêu em nhất, sao không chịu nghĩ cho em.

- Chuyện gì anh cũng hứa với em, trừ chuyện này.

- Em không cần gì, em chỉ cần làm vợ anh.

“Trời! Nàng muốn phá vở gia đình mình, muốn trói buộc đời mình. Vậy mà nàng nói không cần gì”. - Chúng ta đã thỏa thuận là không có sự ràng buộc nhau, em quên rồi sao?

- Em vẫn nhớ, nhưng vì sao anh vẫn phải ràng buộc với người vợ mà anh không còn tình yêu.

- Còn chứ, tình yêu của anh với Liên khác với tình yêu của anh với em. Cô ấy là người vợ hiền lành, chu đáo mọi việc. Nếu em tiếp tục so đo một cách vô lý thì chúng ta sẽ mất vui. “Còn nữa. Vì em không phải là Liên. Đáng nhẻ ra em phải hiểu điều này”.

- Nếu anh không muốn bỏ cô ấy, có nghĩa là anh sẽ bỏ em?

- Anh không nghĩ vậy, chúng ta đang vui vẻ, sao em làm cho rối tung lên vậy? “Nếu em không nổi loạn, thì chúng ta vẫn bên nhau”.

- Vậy thì anh chọn ai?

Chọn ai. Câu hỏi hay đấy. Chẳng phải anh đang chọn cả hai sao. Nếu chỉ chọn một trong hai người, thì cuộc sống này không còn ý nghĩa nữa.

- Điều này rất khó cho anh, đừng bắt anh chọn lựa một trong hai.

- Em sẽ không làm khó anh, nhưng nếu anh thật lòng yêu em thì anh hãy suy nghĩ kỷ vấn đề này. Khi nào anh có sự chọn lựa thì cho em biết.

Nàng giận dỗi, mặc quần áo rồi bỏ đi.

Đại mặc cho Mỹ đi ra, trong lòng thấy chán chường. Chỉ mới vài phút trước đây, trên chiếc giường này, Đại và Mỹ quấn lấy nhau tưởng như không rời ra được, giờ chỉ còn lại một mình, lạnh lẽo làm sao. Đại tự hỏi, “ Rốt cuộc mày chọn ai. Có người vợ tốt, thì mày không hài lòng và cảm thấy cô ấy quá đơn điệu. Có một cô bồ xinh đẹp, biết cách làm cho mày sung sướng, mày cũng không hài lòng và cảm thấy cô ta thiếu sự dịu dàng. Vậy mày cần gì.”. Đại lắc đầu, nhắm mắt, tìm giấc giấc ngũ để quên sự đời.

Đại dừng xe ở Bến Ninh Kiều, đi dọc theo bờ kè, tìm được một chỗ ngồi uống cà phê sát bờ sông, gió sông Hậu thổi vào mơn man, lòng cảm thấy nhẹ nhàng đôi chút.

Đằng xa, ánh đèn của cầu Cần Thơ nhấp nháy, rất đẹp. Nhưng khi đến gần thì cây cầu nổi tiếng đẹp nhất Đông Nam Á đó chỉ là những cột sắt thép lạnh lẽo, những khối bê tông khổng lồ thô cứng, không có gì hấp dẫn với một kẻ đang chán chường như anh. Tuy nhiên cảm giác chạy xe bon bon lên độ cao và từ từ lướt xuống thấp, đón làn gió sông Hậu hiền hòa, thơ mộng. Cảm giác dễ chịu và yêu đời hơn.

Một giọng nữ vang lên “Dạ em chào anh”. Anh tưởng ai đó chào mình. Nhưng không. Ở bàn kế bên, cô gái đang nói chuyện trên điện thoại. Anh bật cười, tiếp tục nhấp nháp từng muổng cà phê nhỏ. Vị đắng của cà phê và một chút ngọt của đường khiến Đại có cảm giác phấn chấn hơn. Bàn kế bên vẫn vang lên cuộc đối thoại của cô gái với ai đó bên kia đầu dây. “Dạ, chuyện đó em vẫn đang suy nghĩ. Cảm ơn sếp đã động viên. Thứ Hai em sẽ có câu trả lời. Em đang gặp vài người bạn. Dạ em chào anh!”.

Cô ta ngồi đấy có một mình, sao lại nói là đang gặp bạn, có lẻ...cô ấy đang chờ bạn đến, anh hơi tò mò, thời gian trôi qua một lúc, vẫn không thấy ai đến. Anh dợm đứng lên, tình cờ liếc về phía bên ấy, cô gái đang ngước nhìn chiếc cầu dây ở phía xa, có thể không phải là cây cầu, mà là không nhìn gì cả, chỉ là mông lung. Tiếng thở dài nghe nảo nuột quá. Đại nghe chột dạ. Anh chợt hiểu. Cô gái không chờ bạn. Có lẻ đang mang tâm sự gì đây. Anh đâm ra tò mò. Anh quyết định phá tan tảng băng. Anh bắt chuyện.

- Này cô, cô nói chuyện to tiếng quá, làm ảnh hưởng người khác đấy!

- Tôi xin lỗi! - Cô gái nói.

Giọng nói của cô gái có vẻ lịch sự và thành khẩn. Đại trộm nhìn cô gái. Gương mặt không son phấn trông cũng thanh tú. Đôi mắt sáng nhưng hơi lạnh lùng. Mái tóc thẳng vừa phủ vai, không nhuộm màu. Một cô gái giản dị, không có gì nổi bật. Có lẻ sự chân thành trong câu nói xin lỗi của cô gái, khiến Đại có một chút cảm tình.

- Tôi chỉ nói đùa, cô không cần nghiêm chỉnh như vậy. - Đại nói.

Im lặng một lúc, cô gái cất tiếng: - Ông là khách du lịch phải không?

- Sao cô biết?

- Nhìn ông không phải là người địa phương.

- Tôi ở thành phố, muốn hít thở không khí trong lành của miền sông nước.

- Ông đi du lịch một mình hay đi cùng với đoàn.

- Tôi tự lái xe và cũng vừa mới đến đây, chưa biết sẽ đi đâu?

- Ông nên đi tham quan chợ nổi trước, sau đó đến khu du lịch sinh thái để thư giãn và thưởng thức một vài món ăn dân dã đồng quê. Hoặc ông có thể câu cá để thử thời vận, nếu ông cần nghĩ qua đêm thì sẽ được làm chủ những căn nhà bằng gỗ mát mẻ và yên tịnh. “Câu cá cũng thử thời vận được sao? Cô gái này nói chuyện có duyên thật đấy”.

- Nghe cô nói làm tôi muốn đi đến nơi đó ngay bây giờ. Cô nói lưu loát và truyền cảm không thua gì mấy cô hướng dẫn du lịch chuyên nghiệp vậy.

- Ông nói không sai, tôi đã làm nghề này nhiều năm rồi.

- Trùng hợp vậy sao. Tôi đang muốn đi đâu đó, nếu được cô hướng dẫn thì hay biết mấy.

- Xin lỗi ông, tôi phải từ bỏ công việc này vào ngày ngày Thứ Hai rồi.

- Ồ! Thế thì tôi không gặp may rồi, tiếc thật!

- Không sao đâu. Tôi sẽ giới thiệu cho ông một đồng nghiệp của tôi. Ông sẽ hài lòng.

- Cảm ơn cô, nhưng tôi...

Đại muốn nói “nếu người hướng dẫn không phải là cô thì tôi chẳng đi đâu cả”. Vì anh đến đây không phải đê di du lịch. Đúng như lời đồn “Con gái Miền Tây thiệt thà lắm”. Anh rất giỏi tán tỉnh, nhưng trước vẻ hồn nhiên của cô gái này, anh trở nên ấp úng.

“Đưa em về đi anh” Tiếng của một cô gái ở bàn gần đó “Ngày mai chủ nhật mà em”. Tiếng của người thanh niên. “Ừ hén! Ngày mai đâu có đi làm”. Cô gái cười khúc khích. Họ tiếp tục thủ thỉ với nhau.

Ừ nhỉ. Sao mình không nghĩ ra. Ngày mai là chủ nhật, còn một ngày nữa mới đến Thứ Hai. Phải nắm bắt cơ hội này. Đại nói:

- Thú thật với cô, buổi sáng này tôi đã lái xe đi mà không có mục đích rõ ràng, vì trong lòng có nhiều tâm sự, đến đây chỉ là sự tình cờ. Cô là người đầu tiên nói chuyện với tôi, nếu cô xem tôi như một người bạn thì rất là vinh hạnh cho tôi.

Cô gái nhìn Đại, ánh mắt dò xét. Cô nói: - Nhìn ông không giống là người đang có tâm sự, nhưng tôi tin những gì ông nói.

- Nhìn cô cũng đâu có giống người có tâm sự, nhưng tôi đoán là cô đang suy nghĩ những gì có liên quan đến quyết định của cô vào ngày Thứ Hai. Phải không?

Cô gái thoáng chút ngạc nhiên: - Sao ông biết?

- Trong lời nói của cô đã cho tôi biết.

Cô gái chưa hiểu lời nói của Đại, nhưng đôi mắt của cô nhìn vào anh, muốn anh giải thích. Đại tiếp:

- Thông thường, người ta sẽ nói là sẽ thay đổi công việc hoặc không làm nữa, nhưng cô nói là “phải từ bỏ” hàm chứa sự tiếc nuối, vì vậy tâm trạng của cô hiện giờ là đắn đo, chưa có quyết định dứt khoát. Đúng không?

Cô gái bật cười thành tiếng. Nói với Đại. Nếu ông không nói ông là một doanh nhân, tôi lại tưởng ông là thầy bói. Cô không xác nhận cũng không chối cải suy đoán của Đại. Cô tỏ ra thân thiện hơn. Đại nói. Những lúc anh đắn đo suy nghĩ một chuyện gì, cũng tìm một chỗ để suy nghĩ một mình.

- Vậy...cô có đồng ý xem tôi là bạn không? Cô gái gật đầu.

Đại thấy vui trong lòng vui. Anh giới thiệu tên của mình:

- Cô gọi tôi là Đại, Nguyễn Phúc Đại.

- Em gọi anh là Phúc Lớn được không? - Cô gái cười.

- Hay đấy. - Đại bất ngờ với cách mà cô gái gọi tên của mình “Phúc Lớn”, cách cô ấy xưng “em” với mình, có một chút ấm áp ở nơi xa lạ này.

- Em là Ngọc, Huệ Ngọc.

- Hoa huệ tượng trưng cho sự thanh khiết, nhưng tên của em ghép chung với chữ Ngọc thì không chỉ là thanh khiết mà còn cao quý. Không biết anh hiểu như vậy có đúng không?

- Dạ, anh hiểu như vậy là rất hay đấy. Chữ huệ còn có một nghĩa khác là trí tuệ. Cha em đặc tên em là Ngọc ghép với chữ Huệ. Em hiểu đơn giản là trí tuệ sáng như viên ngọc. Nhưng cha của em thì giải thích dài dòng lắm.

- Tên của em có nhiều ý nghĩa thâm sâu quá? - Đại nói. - Cha em chắc là một trí thức?

- Dạ không, cha em là một nông dân.

Một nông dân có trình độ triết lý sâu sắc như vậy, chắc cũng không phải là một nông dân bình thường. Đại nghĩ. Anh nói: - Cha của em là người thường hay đọc sách phải không?

- Dạ phải, khi xưa, cha là một học trò nghèo, bỏ dở việc học theo nghề nông của ông bà nội, nhưng cha rất thích đọc sách, cha rất mê truyện Kiều.

- Thảo nào. Những người đọc sách nhiều thường có trí tuệ hơn người.

Ngọc không phủ nhận hay đồng tình lời nhận xét của Đại. Cô nói:

- Ngày mai anh muốn đi đâu, em sẽ đưa anh đi, không tính phí dịch vụ.

- Làm vậy sao được.

- Vì anh là bạn của em mà.

- Ừ nhỉ, nhưng em không thu phí sẽ làm anh thấy ngại.

- Anh đừng ngại, đôi bên cùng có lợi mà.

Đại chưng hửng, không hiểu tại sao đôi bên cùng có lợi. Ngọc giải thích, cô bỏ công ra đưa anh đi tham quan, còn anh bỏ tiền ra đãi cô ăn cơm. Người có công người có của. Vậy là huề.

Cách nói tế nhị và khéo léo của Ngọc khiến cho anh khó mà chối từ, rõ ràng là cô ấy giúp mình, mà cô nói thành đôi bên cùng có lợi. Có người bạn này thật sự là thú vị.

- Nếu anh có thể dậy sớm, thì sáng ngày mai em sẽ đưa anh đi xem chợ nổi Cái Răng.

- Ý kiến hay đấy! Anh nghe nói nhiều về chợ nổi, hôm nay mới có cơ hội.

- Vậy sáng mai 5 giờ, anh đến Bến tàu Du lịch Ninh Kiều chờ em nhe.

- Bến tàu ở đâu?

- Cách đây vài trăm thước, đi thẳng. Bây giờ em phải về rồi, hẹn anh sáng mai nhé.

Tuy Ngọc nói là phải về, nhưng Đại thấy cô vẫn chưa đứng lên, anh ngầm hiểu là cô muốn ở lại một mình. Anh tạm biệt Ngọc.

(xem tiếp phần II)